ادخل زدن
[اَ خَ زَ دَ] (مص مرکب) در تداول عوام، تخمین زدن. حرز.
ادخن
[اَ خَ] (ع ص) نعت است از دخن. طعام ادخن؛ تیرهء سیاه وام. (دستوراللغهء ادیب نطنزی). تیرهء سیاه بام. (تاج المصادر بیهقی). تیره گون: کبش اَدخن. مؤنث: دَخْناء.
ادخنه
[اَ خِ نَ] (ع اِ) جِ دُخان. دودها. بخارها. (آنندراج).
ادخیقی
[] (اِخ) نام کتابی از هرمس در صناعت کیمیا. (ابن الندیم).
ادد
[اُ دَ] (اِخ) ابن قینان. چهل ودومین جدّ رسول اکرم صلی الله علیه و آله. (انساب سمعانی ص4). و برخی نسب وی را تا آدم چنین آورده اند: همیسع بن مقوم بن تارخ بن سرح بن حمل بن قیداربن شالخ بن ارفحشدبن سام بن نوح بن لامک بن مثوشلخ بن...
ادد
[اُ دَ / دُ] (اِخ) پدر قبیله ای از عرب.
ادد
[اِ دَ] (ع اِ) جِ اِده. سختیهای زمانه.
اددی
[اُ دَ دی] (ص نسبی) منسوب به قبیلهء اُدَد.
ادر
[اَ دَ] (ع مص) به بیماری اُدرَه مبتلا شدن. بیماری ادره برآوردن کسی. دبه خایه شدن. به تناس مبتلا شدن. بادخایه شدن. مفتوق شدن.
ادر
[اُ دُ] (ع ص، اِ) جِ آدر.
ادر
[اَ دَرر] (ع ص) درازخایه. (منتهی الارب).
ادر
[اُ دِ] (اِخ)(1) رودی در آلمان که سرچشمهء آن در سودت میباشد و از سیلزی و برسلو و فرانکفورت و شتتین گذرد و در بحر بالتیک ریزد. طول آن 864 هزار گز است.
(1) - Oder.
ادرا
[اَ] (اِخ) فرضه ای از اعمال غرناطه در اسپانیا مشهور به ابدیره(1)، واقع در ساحل بحرالمتوسط بمسافت 60 هزارگزی شمال غربی المریه(2). سکنهء آن 8000 تن و تجارت آن شراب است و معادن ارزیز دارد. (ضمیمهء معجم البلدان).
(1) - Abdere.
(2) - Almeria.
ادراء
[اِ] (ع مص) آگاهانیدن. آگاه کردن. (زوزنی). دریابانیدن. آموزانیدن. اعلام کردن. آگاهانیدن کسی را حیله ای یا عام است. (منتهی الارب). || فریب دادن. فریفتن. (تاج المصادر بیهقی): ادری الصید؛ فریب داد آنرا. (منتهی الارب). || فروهشتن ناقه شیر را از پستان، گاه نتاج. انزال لبن و ارخاء پستان. فرودآوردن...
ادراء
[اِدْ دِ] (ع مص) شانه کردن زن موی را. || فریب دادن. فریفتن. || بعمد بغزو و غارت قومی رفتن: ادّروا مکاناً؛ کأنهم اعتمدوه بالغزو الغاره. (منتهی الارب). || دریئه ساختن ستور را برای صید و دریئه چیزی است که صیاد پس آن پنهان شود.
ادراء
[اَ] (ع ص) خصیهء اَدراء؛ خصیهء کلان بی ناخوشی ادره و فتق.
ادراب
[اِدْ دِ] (ع مص) درآمدن زمین دشمنان را از بلاد روم.
ادراج
[اِ] (ع مص) درنوردیدن. (تاج المصادر بیهقی) (زوزنی). پیچیدن. درهم پیچیدن.
- ادراج کتاب؛ درنوردیدن نامه را.
|| ادراج ناقه؛ درگذشتن از یکسال و بچه نیاوردن او. || ادراج بناقه؛ بستن سَرِ پستان او را. || دربردن. ادخال. || ادراج دلو؛ بنرمی کشیدن آب چاه بدان.
ادراج
[اَ] (ع اِ) جِ دُرج، بمعنی دوکدان و طبلهء زنان که پیرایه و جواهر در وی نهند. || جِ دَرج. راهها: رَجعَ فلان الی ادراجه او رجع ادراجه؛ ای الطریق الذی جاء منه. (منتهی الارب). || ذهب دَمه ادراج الریاح؛ یعنی خون او رایگان رفت. || و در مثال ذیل...
ادرار
[اِ] (ع مص) گردانیدن تیر بر ناخن. || بسیارشیر شدن.
-ادرار ناقه؛ بسیار شیر دادن آن.
|| ادرار مغزل؛ سخت برگردانیدن دوک را. || ادرار شیئی؛ حرکت دادن آن. || ادرار ریح سحاب را؛ بباریدن داشتن. دوشیدن باد ابر را. بیرون آوردن باد باران از ابر. (تاج المصادر بیهقی) :
باران بهمنی همه...
