هدر

[هَ دَ / هَ] (ع ص) رایگان از خون و حق و جز آن. (منتهی الارب). ساقط و باطل: ذهب دمه هدراً؛ ای باطلا. || مباح. || باطل و ضایع. (ناظم الاطباء). در این معانی بیشتر با مصادر یا روابط فارسی ترکیب شود :
هر که از راه گوش کشته شود
ز اندرون پوست خون او هدر است.خاقانی.
- به هدر دادن؛ از دست دادن. مفت و رایگان از کف دادن چیزی. (یادداشت به خط مؤلف).
- به هدر رفتن؛ از دست رفتن. که چیزی رایگان از دست کسی برود.
- هدر دادن؛ به هدر دادن.
- هدر رفتن؛ به هدر رفتن.
- هدر ساختن؛ هدر دادن :
همچو کرم سرکه او ناگه ز شیرین انگبین
بیخرد چون کرم پیله جان خود سازد هدر.
ناصرخسرو.
- هدر شدن؛ به هدر رفتن. از دست رفتن :
گر از کفایت گویند، با کفایت او
همه کفایت صاحب شود هبا و هدر.فرخی.
دمنه گفت: عاقبت وخیم کدام است؟ گفت: هدر شدن خون او. (کلیله و دمنه).
- هدر کردن؛ هدر دادن. به هدر دادن. (یادداشت مؤلف).
|| ناچیز. (ناظم الاطباء). بیهوده. بی ثمر. بی فایده. بی نتیجه. بی ارزش :
ادب صاحب پیش ادب تو هدر است
نامهء صابی با نامهء تو خوار و سئیم.فرخی.
آنچیز که عالم بدوست باقی
هرگز هدر و بی اثر نباشد.ناصرخسرو.
ور چنین است چه گویی که جدا از بر ماست؟
سخنت سوی خردمند محال و هدر است.
ناصرخسرو.
نیکی و بدی را بکوش دائم
تا خلقت شخصت هدر نباشد.ناصرخسرو.
حال ما و این طبیبان سربسر
پیش لطف عام تو باشد هدر.مولوی.