هتخشبذ

[هُ تُ بَ] (پهلوی، اِ) لقب رئیس و محافظ طبقهء واستریوشان(1) یا هتخشان(2) که طبقهء چهارم از طبقات اجتماعی ایران در روزگار ساسانی بوده است(3). رئیس این طبقه را واستریوشان سالار و واستریوشبذ هم میگفتند. ظاهراً واستریوشان سالار ریاست ادارهء مالیه را بعهده داشته و تصور میرود که علاوه بر خراج املاک، وصول باج شخصی هم بعهدهء او بوده زیرا که لقب هتخشبذ (رئیس صنعتگران) یعنی رئیس همهء مردمانی که کاردستی انجام میدهند مثل غلامان، دهقانان، تاجران و غیره. (از ایران در زمان ساسانیان، کریستنسن ترجمهء رشید یاسمی). رجوع به هتخشان شود.
(1) - Vastryoshan.
(2) - Hutukhshan. (3) - در روزگار ساسانیان اجتماع ایران به چهار طبقهء مشخص تقسیم میشد، بدینقرار: 1- آسروان (asravan) یا روحانیان 2- ارتیشتاران یا لشکریان 3- دبیران یا مستخدمین ادارات 4- واستریوشان و هتخشان یا تودهء ملت (کشاورزان، صنعتگران، غلامان، تجار و همهء مردمی که کار دستی انجام میدهند). هر یک از این طبقات چهارگانه را رئیسی بود از اینقرار: موبذان موبذ (رئیس روحانیان)، ایران سپاهبذ (رئیس سپاه)، ایران دبیربذ (رئیس دبیران) و هتخشبذ یا واستریوش بذ یا واستریوشان سالار که رئیس طبقهء چهارم باشد. هر یک از طبقات مذکور به چند دسته تقسیم میشد بدین طریق: طبقهء روحانیان مشتمل بر قضات (داذور dadhvar)، علماء دینی (مغان، هیربدان و سایر اصناف روحانی که هر یک شغل و وظیفهء خاصی داشتند)، دستوران و معلمان (مغان اندرزبذ). اما طبقهء سپاهیان به دو صنف سوار و پیاده تقسیم میشد. اصناف طبقهء مستخدمین ادارات عبارت بودند از: منشیان، محاسبان، نویسندگان احکام محاکم و نویسندگان اجازه نامه و قراردادها، مورخان، پزشکان و منجمان. طبقهء چهارم نیز اصناف و شعبی داشت مانند تجار، فلاحان، پیشه وران و جز آنان. (از ایران در زمان ساسانیان، تألیف کریستنسن، ترجمهء رشید یاسمی).