هاونان

[وَ] (پهلوی، اِ) در زبان اوستایی «هاوَنَن» یکی از هشت مقام روحانی(1) دین مزدیسنا است. هاونان بزرگترین پیشوای دارای درجهء نخستین بوده که به تهیه کردن هوم(2) گماشته میشده است. (یشتها ج1 ص469 و 624).
(1) - در روزگاران پیش هفت تن از پیشوایان یا موبدان با هم آیین دینی [ زرتشتی ] میگزاردند و در سر آنان موبد دیگری که زوت خوانده شده، جای داشت. بسا در اوستا و نامه های پهلوی از این هشت پیشوا یاد گردیده است. نامهایی که به این پیشوایان داده شده، هر یک گویای کاری است که در هنگام عبادت و انجام دادن مراسم مذهبی در آتشکده از آنان برمی آید، چون فشردن هوم در هاون و افروخته داشتن آتشدان و شست و شوی ابزارهایی که در این هنگام به کار رود. نامهای این موبدان در اوستا چنین آمده است: زئوتر(Zaotar)، هاونن (Havanan)، آتروخش (Atrevax)، فربرتر (Fraberetar)، آبرت (Aberet)، آسناتر (Asnatar) رئثویشکر (Raethwiskara)، سرئوشاورز (Sraosavarez). زوت (زئوتر) سر و بزرگ این پیشوایان است و از موبدان دیگر، هاونان دارای نخستین پایه و سرئوشاورز که کار نظم و ترتیب یزشنگاه با اوست در پایهء هفتمین برشمرده شده است. (یسنا، تألیف پورداود ج2 صص16 - 18). و برای اطلاع بیشتر رجوع به یشتها ج1 ص469 و یسنا ج2 ص16 ببعد شود.
(2) - هوم، گیاه و شربت هوم و اسم فرشته ای است. (یشتها ج 1، «فرهنگ لغات اوستا» ص624). شربتی مذهبی بوده که برای تهیهء آن گیاه هوم را در هاون می فشردند. تهیهء این شربت وقت معینی داشت که در زبان اوستائی، هاونی و امروز هاونگاه گویند. رجوع به هاونگاه شود.