هاون

[وَ] (اِ) جوغن. جواز. چپسین. مهراس. کماره. ابزاری که در آن چیزی را می کوبند و نرم می کنند. (ناظم الاطباء). ظرفی فلزی (غالباً مسی) یا سنگی که در آن ادویه و تخمهای گیاهان و غیره را با دسته ای کوبند. (حاشیهء برهان). جوازمانندی است که در آن چیزی کوبند. (منتهی الارب) :
چند استخوان که هاون دوران روزگار
خردش چنان بکوفت که خاکش غبار کرد.
سعدی.
هاون یکی از آلات و ابزار مقدس پرستشگاه مزدیسنان بوده و گیاه هوم در آن کوبیده و فشرده میشده و شربت مقدس هوم ساخته میشده است. موبد مأمور تهیه شربت هوم هاونان نام داشته و دارای درجهء نخستین بوده است. (یشتها ج1 ص469). رجوع به هاونان شود. || به لغت زند و پازند نام گاه اول است از جملهء پنج گاه یعنی پنج وقت عبادتی که زردشت قرار داده بوده و تابعان او میکردند(1). (برهان) (ناظم الاطباء). رجوع به هاونگاه شود. || کنایه از فرج زن یعنی موضع جماع ایشان هم هست. فرج زن. (برهان) (ناظم الاطباء). این کلمه در عربی به صورتهای هاوَن و هاوُن و هاوون آمده است.
- دستهء هاون؛ ابزاری از سنگ و یا فلز و یا چوب که بدان در هاون چیزی را کوبند :
ببند ار کحل دین خواهی کمر چون دستهء هاون
به پیش آنکه ارواحند هاونکوب دکانش.
خاقانی.
(1) - فرهنگ نویسان این لغت را در این معنی، به کسر واو ضبط کرده اند.