هائوئی

(اِخ)(1) رنه ژوس. معدن شناس فرانسوی که در سال 1743 م. در سن ژوس (اوآز)(2) متولد شده و در سال 1822 م. در پاریس فوت کرده است. وی پسر نساجی بود. در کُلِژِ کاردینال لوموآن(3) نایب رئیس شد و در آنجا لومن(4) را شناخت. در باغ نباتات پاریس دروس دوبانتن(5) را دنبال کرد و به زودی کشف کرد که صورت بلورین بدوی یک بسیط جسم به ترکیب شیمیایی همان جسم وابسته است، و اشکال کریستال هایی که وی تشکیل می دهد از طریقهء دسته بندی کریستال های ابتدایی ناشی می شود. هائوئی دوبانتن را از کشف خود مطلع کرد، دوبانتن آن را به لاپلاس(6) گفت، دوبانتن و لاپلاس پیشنهاد کردند این کشف را با هم به فرهنگستان تعهد نمودند و فرهنگستان کشف وی را تقریباً به اتفاق آراء در بخش گیاه شناسی در سال 1783 م. پذیرفت. وی پس از بیست سال خدمت در دانشگاه تقاضای تقاعد کرد تا کاملاً خود را در اختیار علمی که تازه کشف کرده بود، بگذارد. در دورهء انقلاب، هم از حقوق و هم از مشاغلش محروم شد و بعد از 10 اوت او را به زندان افکندند، اما ژوفروآ سن هیلر(7) موجب آزادی وی گردید. این دانشمند اوقات خود را در زندان با صبر و حوصلهء بسیار صرف مطالعه در مواد معدنی میکرد. گذشته از آن وی در دخمهء خود با کمال لذت و میل سنگ ریزه های خود را طبقه بندی میکرد و مثل همهء مردم خوب میدانست که بعضی از سنگها مانند گچ و دانه های شن بی شکل هستند، یعنی شکل معین و مشخصی ندارند در حالی که بعضی دیگر مانند سنگ خارا و لوح از اجتماع تودهء عظیمی از اجسام کوچک متبلور تشکیل شده اند. ولی اکتشافی که او را مشهور کرد مربوط به روزی است که وی در خانهء یکی از دوستانش قطعه ای از اسپارت را آزمایش میکرد. ناگاه سنگ به زمین افتاد و خرد شد همین که قطعات کوچک سنگ مزبور را جمع آوری کردند، با کمال تعجب دیدند که قطعات کوچک از نظر شکل کاملاً متشابه با قطعهء بزرگ اصلی میباشد و قطعات حاصل از این قطعات باز به همان شکل میباشد. هائوئی وقتی به خانهء خویش بازگشت پتکی برداشت و تمام مواد متبلوری را که در مجموعهء خود فراهم آورده بود ریزریز کرد. هر دفعه به همان نتیجه رسید که پیش از آن رسیده بود؛ یعنی قطعات حاصل همیشه شکل قطعهء اولی را حفظ میکردند، و این شکل در واقع یک «رومبوئید» بود، یعنی یک جسم شش وجهی که هر یک از وجوه آن یک لوزی است. وی با خود گفت: این ثبات شکل مربوط به آن است که ملکولهای تشکیل دهندهء این جسم همواره به وضع متشابهی قرار گرفته اند. این نتیجه بعدها بوسیلهء اوگوست براوه(8) تأیید گردید که ثابت کرد وضع قرار گرفتن ملکول ها مطابق قواعد ریاضی مرتب شده است. هائوئی از نظریهء لاووازیه بدون اینکه برایش عواقب بدی داشته باشد جانبداری کرد. به سبب ابتکارش عضو انستیتو شد و نیز عضو شورای معادن گردید. بعد از سال 1802 م. پس از دولومیو(9)در کرسی دوبانتن درس گفت. هنگام تأسیس دانشگاه وزیر فرهنگ در دانشکدهء علوم برای وی یک کرسی معدن شناسی ایجاد کرد. در دورهء اعادهء سلطنت، وی از بیشتر وسایل زندگانی محروم گردید. کتابهای عمده اش عبارتند از: بحثی راجع به ساختمان بلورها(10)، نمایش معقول در باب الکتریسیته و مغناطیس(11)، بحث در معدن شناسی(12)، بحث مقدماتی در فیزیک(13)، جدول قیاس نتایج علم تبلورات و تجزیهء شیمیایی، نسبت به طبقه بندی معدنیات(14)، بحث در خاصیت فیزیکی احجار کریمه(15) و بحث در تبلورات(16).
(1) - Hauy, Rene-Just.
(2) - Saint-Just (Oise).
(3) - College du Cardinal Lemoine. (4) - Lhomond (Charles - Francois)عالم صرف و نحو (1727-1794 م. پاریس). از آثار اوست: اصول گرامِر لاتینی
(Elements de grammaire latine).
(5) - Daubenton (Louis-Jean-Marie)طبیعی دان فرانسوی که به سال 1716 م. در مونت بار (Montbard) متولد شده و به سال 1800 م. وفات یافته. وی در کتاب تاریخ طبیعی (Histoire naturelle)همکار بوفن Buffonبوده است.
(6) - Laplace.
(7) - Geoffroy Saint-Hilaire. در 15 آوریل 1772 م. متولد شد، و در واقع مؤسس مکتب تغییر تدریجی موجودات بود.
.(1811-1863 م.)
(8) - Auguste Bravais شیمی دان و فیزیک دان فرانسوی.
(9) - Dolomieu.
(10) - Essai d'une theorie sur la structure des cristaux (1788).
(11) - Exposition raisonnee de la theorie de L electricite et du magnetisme.
(12) - Traite de mineralogie.
(13) - Traite elementaire de physique.
(14) - Tableau comparatif des resultats de la cristallographie et de l analyse
chimique, relativement a la
classification des mineraux.
(15) - Traite des caracteres physiques des pierieusese.
(16) - Traite de cristallographie.