ها
مفردجمع
دردریها(دره ها)
کوست (جانب، طرف، ناحیه)
کوستیها (جوانب، اطراف، نواحی)(2)
این شکل جمع، جدیدتر از شکل نخستین است و جز در متن های متأخر دیده نمیشود، چنانکه در کتاب «مینوی خرد» فقط چهار بار و در کتاب «شکند گمانیک ویچار» فقط پنج بار به کار برده شده است. همین نشانهء جمع است که در متون پهلوی متأخر به صورت «ها»(3) درآمده و در زبان فارسی (دری) نیز «ها» شده است.(4) (مفرد و جمع صص15-16). نشانهء اصیل جمع در زبان فارسی یکی «ها» است: نشانهء ها، در ریشهء هند و اروپایی بوده است که معنی اسم جمع داشته است. برای استعمال این نشانه قواعد و استثناآت بسیار است. در جدول ذیل بطور خلاصه میتوان اسمائی را که به «ها» جمع بسته میشود، ملاحظه کرد: همهء کلمات در زبان مخاطبه و تکلم. جانداران. جمادات و مایعات. اسماء معنی. نباتات. اجزای نبات. اعضا و متعلقات بدن. اسماء دال بر وقت و زمان. اعداد. اسم جمع. ضمیر.
اینک تفصیل این اجمال: بعضی گویندگان سبک هندی و متأخران ما نیز جانداران را به «ها» جمع بسته اند :
ای زبون در حلقهء زنجیر زلفت شیرها
سر به صحرا دادهء چشم خوشت نخجیرها.
صائب (از نهج الادب تألیف نجم الغنی چ لکهنو 1919 م. ص355).
شکنج نامه ام خون جگر در آستین دارد
شفق ریزی تماشا کن ز پرواز کبوترها.
ناصر علی (از نهج الادب ص355).
نه تجویز پدر نی حکم مادر
رسانیدی پسرها را به دختر.
غنیمت (از نهج الادب ص355).
دو زلف مشکبار او به چشم اشکبار من
چو چشمه ای که اندر او شنا کنند مارها.
قاآنی (دیوان چ علمی - معرفت 1328 ص376).
و عامه غالباً اینگونه کلمات را به «ها» جمع بندند و برخی از نویسندگان و گویندگان مخصوصاً در آثاری که برای عامه نگاشته اند، از آنان پیروی کرده اند : ولی او را مورچه ها تکه و پاره بکنند. (انیران صادق هدایت چ 2 سال 1330 تهران ص37). آن روز توی بیشه اسبهایشان را به درخت بسته و در کمین نشستند. (انیران صادق هدایت ایضاً ص40). جای نیش (سپل) آن مگسهای درشت میخارید و میسوخت. (انیران صادق هدایت ایضاً ص42).
بیایید ای کبوترهای دلخواه
بدن کافورگون، پاها چو شنگرف.
ملک الشعراء بهار (نمونه های شعر نو از انتشارات سخن، شمارهء 4 تهران ص9).
چیستی ای نهان از نظرها
ای نشسته سر رهگذرها
از پسرها همه ناله بر لب
نالهء تو همه از پدرها.
نیما یوشیج (افسانه چ علمی 1329 ص7).
تبصره - «یابو» قاعدهً باید به «یابوان» جمع بسته شود، ولی «یابوها» گویند و نویسند: «هر چهار نفر سرداران بختیاری را به یابوها نشانیده از زیر شکم اسب پایهای آنها را زنجیر و پیش انداخته بسمت دهنهء دربند ابلغارکنان رفتند». (مجمل التواریخ گلستانه از لغت نامه) (مفرد و جمع تألیف معین صص21-26).
اسم مرکب - کلمات مرکب مانند بسیط جمع بسته شوند: کتابخانه ها، کشمکشها. در ترکیب اضافی علامت جمع معمولاً پس از مضاف آید: گلبرگها. در ترکیب وصفی علامت جمع به موصوف ملحق شود: آسهای بادی.
ضمیر - اگر فاعل جاندار باشد، ضمیر با آن در افراد و جمع مطابقه کند اما اگر بی جان باشد بهتر آن است که ضمیر را مفرد آورند. برای احترام به جای ضمیر مفرد، جمع آورند.
اسم اشاره - همیشه مفرد آید چه اسم مابعد مفرد باشد و چه جمع: این مرد. آن زنها.
اسم جمع - اسم جمع کلمه ای است به صورت مفرد و بدون هیچ علامتی معنای جمع از آن استفاده شود: گروه، خانواده و طایفه. گاه اسم جمع را جمع بندند و علامت آن «ها» است: دسته ها. فوج ها. (مفرد و جمع تألیف معین صص217-220). این «ها» را در فارسی بر جمعهای عرب نیز افزوده اند بی آنکه تکثیر و زیادتی بخواهند : و از عجایبها که به وقت ملوک طوایف بود یکی شمعون عابد بود. (ترجمهء طبری بلعمی).
در او افراشته درهای سیمین
جواهرها نشانده در بلندین(5).
شاکر بخاری (از مجلهء دانشکدهء ادبیات شمارهء 3 سال دوم ص5).
مر ترا معجزاتهای قوی است
زیر شمشیر تیز و زیر قصب.
فرخی (دیوان چ عبدالرسولی ص15).
بیابان درنورد و کوه بگذار
منازلها بکوب و راه بگسل.
منوچهری (دیوان چ دبیرسیاقی ص52).
مشعبدوار چابک دست بودی
عجایبهای گوناگون نمودی.
(ویس و رامین).
نابودن هیچ نوعی از انواعهای استفراغ. (ذخیرهء خوارزمشاهی).
جمادات و اسامی معنی را بدان جمع بندند :
یاد آور از محبتهای ما
حق مجلسها و صحبتهای ما.مولوی.
رجوع به مفرد و جمع تألیف معین ص69 بهبعد شود.
).پازند
(1) - iha ( = -iha (2) -مفردجمع
dardar-iha
kustkust-iha
(3) - -ha.
(4) - E. Blochet, etudes de Grammaire Pehlvie, Paris, p 35-36.
E. Sh. D. Bharucha, Lessons in
Pahlavi- Pazand, Part I (3d edition),
Bombay 1939, 35-36,
آبراهامیان، راهنمای زبان پهلوی 1316 ص69.
(5) - بلندین: چهارچوبه.
درگاه به پرداخت ملت برای ووکامرس
اتصال فروشگاه شما به شبکه به پرداخت ملت برای پرداخت آنلاین سریع و مطمئن با تمامی کارتهای عضو شتاب
مشاهده جزئیات محصولاشتراکگذاری:
اگر قافیهها بر دلات نشستهاند و نغمۀ این ابزار، لبخند به لبت نشانده... بدان که این تلاش، بیهیچ چشمداشتی رقم خورده؛ اما نسیم حمایت تو، ادامۀ راه را برای ما هموارتر خواهد کرد.
ربات قافیهیاب همصدا، ابزاری کاربردی، رایگان و سریع در زمینه ادبیات فارسی برای جستجوی قافیه در تلگرام.
با خرید نسخه اندرویدی قافیهیاب از کافهبازار یا مایکت از این پروژه ادبی حمایت کنید.
گنجور مجموعهای ارزشمند از سرودهها و سخنرانیهای شاعران پارسیگوی است که به صورت رایگان در اختیار همگان قرار گرفته است. برای مشاهده وبسایت گنجور اینجا کلیک کنید.
نرمافزار دریای سخن کتابخانهای بزرگ و ارزشمند از اشعار و سخنان شاعران گرانقدر ادب فارسی است که به حضور دوستداران شعر و ادب تقدیم میداریم.
