نیوشه

[شَ / شِ] (اِمص) گوش بازی کردن (لغت فرس اسدی) گوش فراداشتن (صحاح الفرس) (نسخه ای از لغت فرس) گوش فراداشتن سخن نهانی را (اوبهی) نیوش گوش دادن سخن باشد (نسخه ای از لغت فرس اسدی) نیوشه آن باشد که چون دو کس با هم سخن کنند شخصی دیگر از پس دیوار یا پرده گوش فرادارد تا آن سخنان شنیده به آنکه نباید بگوید برساند و فتنه انگیزد و آن را به عربی استراق سمع گویند (انجمن آرا) (از جهانگیری) (از برهان) (از آنندراج) در نسخهء سروری به معنی مطلق گوش داشتن به حدیثی خواه برای فتنه انگیزی خواه برای مصلحت (از رشیدی) - نیوشه کردن؛ گوش فراداشتن شنیدن را (یادداشت مؤلف) : به بام برشدم و روی بدان جانب آوردم و نیوشه کردم هیچ آواز نشنیدم که بر گذشتن او دلیل باشد (چهار مقاله||) مجازاً، تمایل میل (یادداشت مؤلف) ترقب ترصد مراقبت (فرهنگ فارسی معین) رجوع به معنی بعدی شود : همه نیوشهء خواجه به نیکی و صلح است همه نیوشهء نادان به فتنه و غوغاست( 1) رودکی || گوش فراداشتن مترصد ماندن : چو بنشیند ز می معنبر جوشه گوید کایدون نماند جای نیوشهمنوچهری || گریستن به گلو (لغت فرس اسدی) خوش و نرم نرم گریستن (فرهنگ اسدی نخجوانی) گریستن نرم نرم در گلو (اوبهی) خروش باشد که از گریستن خیزد نرم نرم (لغت فرس اسدی، نسخه ای دیگر) گریه در گلو (رشیدی) در فرهنگ نعمه الله گویا سکسکه را اراده کرده است که از گریهء بسیار زاید و شعر شاکر بخاری را شاهد گویند و آن گرفتگی باشد در گلو که در اول « بغض » آورده است (از یادداشت مؤلف) شاید به معنی کلمه ای که امروز زنان گریه پدید آید چون از گریه خودداری کنند و گریه را به حبس کنند در بیت شاکر بخاری، تشنجی که در گلو پدید آید پس از گریستن بسیار سکسکه (از یادداشتهای مؤلف) : چو کوشیدم که حال خود بگویم زبانم برنگردد از نیوشه( 2)شاکر بخاری اشک باریدش و نیوشه گرفت باز بفزود گفته های درازطاهر فضل مرا امروز توبه سود دارد چنان چون دردمندان را نیوشه ؟ (از یادداشت مؤلف ||) مثل سایر (یادداشت بهار بر نسخه ای از لغت فرس از فرهنگ فارسی معین) : حزماً علی ظهر العصا، این سخن نیوشه گشت و قیصر اسب براند و از میان سپاه بیرون رفت و گفت اظل ماتجری به العصا و این نیز مثل گشت (تاریخ بلعمی ج 1 ص 815 از فرهنگ فارسی معین) ( 1) - ن ل: همه نیوشهء خواجه به نیکویی و به صلح است همه نیوشهء نادان به جنگ و فتنه و غوغاست رودکی ن ل: همه نیوشهء خواجه به نیکوی و به صلح همه نیوشهء نادان به جنگ و کار نغام ( 2) - گمان می کنم شنوشهء لغویین همین نیوشه باشد یا بالعکس (یادداشت مؤلف).