نیا

(اِ)( 1) پدر پدر و پدر مادر (لغت فرس اسدی) (اوبهی) (صحاح الفرس) (غیاث اللغات) به معنی جد مطلقا، خواه پدر پدر و خواه پدر مادر (از برهان) جد (حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی) (غیاث اللغات) (اوبهی) (صحاح الفرس) (انجمن آرا) (جهانگیری) ( پدربزرگ بابابزرگ نیاک ج، نیاکان رجوع به نیاک و نیاکان شود : نبیره که جنگ آورد با نیا هم از ابلهی باشد و کانیا( 2 فردوسی (حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی، یادداشت مؤلف) چو شد سرکش و گرد و ده ساله گشت بزور از نیا و پدر برگذشتفردوسی یکی نامه بنوشت نزد نیا پر از جنگ و از چاره و کیمیافردوسی آنکه به دین اندرناید خر است گرچه مر او را چو تو آدم نیاست ناصرخسرو گیا را پدر دان درست ای پسر و گر من پدرتم گیا خود نیاست ناصرخسرو تنْت فرزند گیاه است و گیا بچهء خاک زین همیشه نبود میل مگر سوی نیاش ناصرخسرو ز ناسزایان تخت نیا گرفت به تیغ نبیره را چه به از مسند نیا دیدنسوزنی بودند کیان بهتر آفاق و نیایت بهتر ز کیان بود و تو بهتر ز نیائیخاقانی به کم مدت از تاجداران اکنون نبیره نبینی نیائی نیابیخاقانی از کیومرث کاولین ملک است هر نیاییش بر زمین ملک استخاقانی سوی کشور خویشتن کرد رای که رسم نیا را برآرد بجاینظامی زبان را روز و شب خاموش می داشت نمودار نیا را گوش می داشتنظامی نیای خویشتن را دید در خواب که گفت ای تازه خورشید جهانتابنظامی || عم عمو (یادداشت مؤلف ||) برادر مادر (برهان قاطع) (غیاث اللغات) (ناظم الاطباء) خالو (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) خال دایی (یادداشت مؤلف ||) برادر بزرگ (برهان قاطع) برادر بزرگتر (ناظم الاطباء ||) قدر و عظمت هرچیز (برهان قاطع) (از غیاث اللغات) (از ناظم الاطباء) توانائی (ناظم الاطباء) : و آنچه مطلوب به معنی جد (ج، niyak : جهانیان است از عزّ و نیا بیافت (کلیله و دمنه ||) نیام غلاف (ناظم الاطباء)؟ ( 1) - پهلوی naxo، : بلوچی ،niya : به معنی پدربزرگ، افغانی nyaka : پارسی باستان و اوستا ،n(i)yaka : ایرانی باستان ،(niyakan ،(nikoeh : راورتی ) nika : دانسته است افغانی niyagan به معنی مادربزرگ هرن جمع فارسی را nak ، به معنی عم naku از حاشیهء برهان قاطع چ معین) ( 2) - در نسخی که فع از شاهنامه هست و تاریخ هیچیک شاید ) apanyaka : در پارسی باستان نوشته اند و حتی بعضی فرهنگها همین شعر را برای کیمیا شاهد آورده اند، ولی این « کیمیا » از نهصد تجاوز نمیکند این کلمه را ضبط کرده است و به گمان من این ضبط به صحت نزدیکتر « کانیا » نسخهء فرهنگ اسدی که در 766 کتابت شده است بجای کیمیا است چه کیمیا را که به معنی مکر و حیله می نویسند وقتی به ابلهی عطف کنیم عطف ضد بر ضد باشد و این عطف ظاهراً با منطق بشر متباین است و کانیا نیز با اطلاعی که از فرهنگ ها به دست می آید معنی ندارد و با اینهمه به گمان من اصل این بیت چیزی شبیه به این صورت است: هم از ابلهی است و کانائیا (یادداشت مؤلف).