نهی

[نَهْ یْ] (ع مص) بازداشتن (ترجمان علامهء جرجانی ص 102 ) (غیاث اللغات) (مجمل اللغه) وازدن (تاج المصادر بیهقی) (زوزنی) بازداشتن کسی را از کار و گفت و جز آن، خلاف امر (از منتهی الارب) منع کردن (غیاث اللغات) به عمل یا به سخن کسی را از کاری یا چیزی بازداشتن و منع کردن (از اقرب الموارد) امر به کف و خویشتن داری کردن (از متن اللغه ||) حرام کردن (از اقرب الموارد) (از ناظم الاطباء ||) طلب کردن حاجتی را و واگذاشتن آن را خواه برآورده شود یا نشود( 1) (از ناظم الاطباء||) گویند: الیک نهی المثل قلیلا (مجهو و معروفاً)؛ یعنی نظیر تو نایاب است (منتهی الارب ||) گویند: هذا رجل نهیک من رجل؛ یعنی این مرد بس است ترا تأنیث و جمع نمی پذیرد چون مصدر است (از منتهی الارب (||) اِمص) بازداشت منع ممانعت اصرار بر ترک کاری (ناظم الاطباء) مقابل امر : چه گفت آن خداوند تنزیل و وحی خداوند امر و خداوند نهیفردوسی پس ایستاد در کشاکش امر و نهی استرجاع کنان (تاریخ بیهقی ص 310 ) بر امر و نهی گوهر طبع عزیز تو در آتش سیاست صافی عیار باد مسعودسعد ملک دست او را در امر و نهی و حل و عقد گشاده و مطلق داشت (کلیله و دمنه) زمانه زو طلبد امر و نهی نز گردونفلکی زانکه نهی از دانهء شیرین بود تلخ را خود نهی حاجت کی شودمولوی اینهمه هیچ است چون می بگذرد تخت و بخت و امر و نهی و گیر و دار سعدی - نهی از منکر؛ بازداشتن و منع کردن از ممنوعات شرعیه (غیاث اللغات) منع از ارتکاب بدی رجوع به امر به معروف شود :چه بسیار مردم بینم که امر به معروف کنند و نهی از منکر کنند (تاریخ بیهقی ص 99 ) - نهی کردن؛ باز داشتن منع کردن پرهیزاندن : فیلسوفان هستند که ایشان را طبیبان اخلاق دانند که نهی کنند از کارهای سخت و زشت (تاریخ بیهقی) - نهی منکر؛ نهی از منکر : گرت نهی منکر برآید ز دست نباید چو بی دست و پایان نشستسعدی محتسب گر فاسقان را نهی منکر می کند گو بیا کز روی نامحرم نقاب افکنده ایم سعدی ( 1) - طلب الحاجه حتی نهی عنها؛ ای ترکها ظفر بها او لم یظفر (اقرب الموارد)؛ خواست حاجت را، چنانکه گذاشت حاصل شده باشد یا نه (منتهی الارب).