نهروان

[نَ رَ]( 1) (اِخ) شهرکی است قدیمی در چهارفرسخی بغداد (از سمعانی) شهرکی است [ به عراق ] با آبادانی اندک و اندر وی خرماست اندک و آنجا جایهایی است که خسروان کرده اند (حدود العالم) (یادداشت مؤلف) دهی است چند مابین بغداد و کوفه، خوارج نهروان از آنجا بودند (از رشیدی) شهری است از مداین سبعه به عراق عرب میان بغداد و واسط، بر شرقی دجله و به آن منسوب اند خوارج نهروان و بین حضرت علی بن ابیطالب (ع) و آنان در آنجا جنگی رخ داد مؤلف معجم البلدان نویسد: نهروان مشتمل است بر نهروانات اعلی، نهروانات اوسط و نهروانات اسفل و آن عبارت است از کوره ای وسیع واقع در بین بغداد و واسط از جانب شرقی، حد اعلای آن متصل به بغداد است، در این کوره چند شهر متوسط یافت شود مانند: اسکاف، جرجرایا، صافیه، دیرقنی و جز آن (از معجم البلدان) : سپاهی به کردار کوه گران همیرفت گستاخ تا نهروانفردوسی لشکرگاه هرثمه بر نهروان بود بر دو فرسنگی از دروازهء بغداد (ترجمهء تاریخ طبری ص 513 ) کوچ کرد تا آب نهروان و از آن جانب بهرام چوبین فرود آمد (فارسنامهء ابن بلخی ص 100 ) گرد سپهت به نهرواله سهم تو به نهروان ببینمخاقانی برای شرح جنگ نهروان رجوع به تاریخ طبری و الکامل ابن اثیر و مجمل ص 77 و 237 و غیره و خاندان نوبختی ص 31 و حبیب السیر ج 1 ص 175 تا 203 و نزهه القلوب ج 3 شود 1) - ضبط این لغت در متن اللغه و اقرب الموارد چنین است: بفتح النون و تثلیث الراء و بضمها، اما صورت متداول آن به فتح اول و ) سوم است.