نهار

[نَ] (ع اِ) روز (ترجمان علامهء جرجانی ص 101 ) (منتهی الارب) (آنندراج) ضد لیل، یعنی روشنی مابین طلوع فجر تا غروب آفتاب یا از طلوع آفتاب تا غروب آن( 1) (منتهی الارب) روشنی گستردهء کشیده شده از مشرق به سوی مغرب را نامند و در عرف زمانی را گویند که این روشنائی در آن مدت باقی است (از کشاف، از جامع الرموز) مترداف یوم و ضد لیل است (از متن اللغه) ج، اَنهُر، نُهُر، او لایجمع کالسراب و العذاب (از منتهی الارب) : کی بود کردار ایشان همسر کردار او کی تواند بود تاری لیل چون روشن نهار فرخی تا در بر هر پستی پیوسته بلندیست تا در پس هر لیلی آینده نهاری است فرخی ملک برفت و علامت بدان سپاه نمود بدان زمان که بسیج نهار کرد نهارفرخی که اوستاد نیابی به از پدر ز فلک پدر چه کرد همان پیشه کن به لیل و نهار ؟ (از تاریخ بیهقی) اگر دهر منکر شود فضل او را شود دشمن دهر لیل و نهارشناصرخسرو من تولاّ به علی دارم کز تیغش بر منافق شب و بر شیعه نهار آید ناصرخسرو از علی علم و شجاعت سوی امت ظاهر است روشن و معروف و پیدا چون نهار ای ناصبی ناصرخسرو پیش از من و تو لیل و نهاری بوده ست گردنده فلک نیز به کاری بوده ستخیام شب شده روز اینت نهاری شگرف گل شده سرو اینت بهاری شگرفنظامی چون زر سرخ سپهر سوی ترازو رسید راست برابر بداشت کفهء لیل و نهارخاقانی بگسلد ار حد کند عقدهء رأس و ذنب بردرد ار رد کند پردهء لیل و نهارخاقانی بامدادان که تفاوت نکند لیل و نهار خوش بود دامن صحرا و تماشای بهار سعدی || انتشار روشنائی بینائی و افتراق آن( 2) (منتهی الارب) (از ناظم الاطباء ||) چوزهء سنگخوار یا جغد نر یا بچهء چوبینه و شوات نر، و مادهء آن را لیل خوانند (از منتهی الارب) بچهء خرچال و سنگ خوارک (برهان قاطع) جوجهء قطا، یا بوم نر یا بچه کروان یا حباری نر یا بچهء آن (از متن اللغه) ج، اَنهِرَه ( 1) - مؤلف برهان قاطع این معنی را بدین - ( و ناظم الاطباء نیز هم ( 2 !« نهار ] در عربی از وقت طلوع صبح صادق است تا زمان برآمدن آفتاب ]» : صورت نقل کرده است انتشار ضوء البصر و اجتماعه (معجم متن اللغه).