نویدن

[نَ دَ]( 1) (مص) زاری کردن نالیدن( 2) (برهان قاطع) : کنون زود پیرایه بگشا و رو به پیش پدر بس بزاری بنوفردوسی ز درد دل آن شب بدانسان نوید که از ناله اش هیچکس نغنویدلبیبی نوان از نود شد کز او برگذشت ز درد گذشته نود می نودناصرخسرو اکنون ز مفلسی چه نوی چندین بر درد مالی( 3) و غم مغبونی ناصرخسرو (دیوان چ مینوی محقق ص 381 ) چنان در هجر او شبها نویده که خلق از نالهء او نغنویدهناصر بجه || جنبیدن حرکت کردن (برهان قاطع) : قدح به کار نیاید به رطل و باطیه خور چنانکه گر بخرامی نه می نوی بخزی منوچهری || جنبش جهودانه باشد( 4) (حاشیهء فرهنگ اسدی نخجوانی) جنبش چون جهودان (صحاح الفرس) چون ناو ایستاده به چپ و راست متمایل شدن ناویدن جنبیدن به سوی چپ و راست در حال ایستادگی مانند کشتی ایستاده نوسان داشتن (از یادداشتهای مؤلف) لرزیدن (برهان قاطع) : نال دمیده بسان( 5) سوسن آزاد بنده بر آن نال نال وار نویده( 6) عماره (از فرهنگ اسدی) راه دین رو که راه دین چو روی همچو شاخ از برهنگی ننویسنائی از بهر خوشه ای را بسیار بر خویشتن چو نال نویده مسعودسعد (فرهنگ خطی) ابری که زو گوهر بود با دست او بر خود نود باشد خجل گرچه بود : هر دو جهانش یک عطا جمال الدین اشهری (از فرهنگ نظام) ( 1) - اسدی این کلمه را به فتح اول ضبط کرده است (ص 113 آورده است ناظم الاطباء نیز به « خمیده » و نویده (نعت مفعولی از نویدن) را بر وزن « دویدن » نوید)، برهان قاطع نیز نویدن را بر وزن نویدن به ضم اول [ نُ دَ ] آمده است و دیگر ،« نالیدن و زاری کردن » فتح اول ثبت کرده است در فرهنگ فارسی معین در معنی هندی باستان: ،neviden ،( شکایت :neva) شکایت کردن)، نوا ) noyiden: معانی چون دیگر مآخذ ( 2) - هرن گوید غریدن جانوران) (از حاشیهء برهان قاطع چ معین) ( 3) - ن ل: مانی ( 4) - در حاشیهء فرهنگ اسدی )navate, nauti, nav نخجوانی و هم در صحاح الفرس شاهد برای این معنی این بیت بوشکور آمده است: تو از من کنون داستانی شنو بدین داستان بیشتر زین منو ( 5) - در فرهنگ اسدی: نال دمیده بجای سوسن آزاد، صورت متن از تصحیحات علامه دهخدا است ( 6) - عبارت اسدی نویدن در این بیت ممکن « نوید، نوان گشته باشد و کسی را که کسی آگاهی دهد و بنوید کند، عماره گوید: نال » : این است جنبیدن در این جا [ در بیت عماره ] متناسب تر » : است به معنی زاری کردن و نالیدن هم باشد مرحوم دهخدا یادداشت فرموده اند « از معنی است که اسدی می گوید.