نوع

[نَ / نُو] (از ع، اِ) گونه قسم (غیاث اللغات) صنف لون (منتهی الارب) جور :هر روز نوع دیگر می گفت (تاریخ بیهقی ص 363 ) از این نوع بسیار گفتند (تاریخ بیهقی ص 369 ) نوعی است از مرغان آب که او را طیطوی خوانند (کلیله و دمنه) آدمی چون آوندی ضعیف است پر اخلاط و فساد از چهار نوع متضاد (کلیله و دمنه) و این دو نوع است (کلیله و دمنه) دو نوع از انواع فواید از این کتاب روی نماید (ترجمهء تاریخ یمینی ص 6) گفت نوعی زانتقام است انتظارمولوی || نمط روش طرز ترتیب طور شیوه نحو رجوع به ترکیبات نوع شود || هر گونه چیز و گونهء هر چیزی (منتهی الارب) رجوع به معنی اول شود - از نوعِ؛ قسمی جوری گونه ای : بی حشمت وی علی تکین را بر نتوان انداخت تا آنگاه که از نوع دیگر اندیشه آید (تاریخ بیهقی ص 344 ) نیست از نوع مردم آن کامروز شخص و انواع داند و اجناسناصرخسرو بسی فربه نماید آنکه دارد نمای فربهی از نوع آماسسنائی - بر نوعِ؛ به شیوهء به طرز به روش طوری :برای حشمت خواجهء تو این پرسش بدین جمله است والاّ بر نوع دیگر پرسیدندی (تاریخ بیهقی ص 321 ) - به نوع نوع؛ گوناگون گونه گونه : به تازه تازه همی بوستان بخندد خوش به نوع نوع همی آسمان بگرید زار مسعودسعد - به نوعی؛ به نحوی : چنانکه هر کسی به نوعی از انواع اسباب بزرگی چیزی داشتی (تاریخ بیهقی ص 133 ||) - چنان آنچنان بدانسان : به نوعی گوشمالش داد ایام که رفت از خاطرش فکر می و جامصهبا - در نوعِ؛ در میان افراد مشابه (از فرهنگ فارسی معین) : هر چیزی که در نوع خود فاضل تر بود اختصاص دارد (لباب الالباب از فرهنگ فارسی معین) - هر نوع؛ هر قبیل هر گونه هر جور : مدتی شعر ز هر نوع که دانی گفتم لفظ و معنیش بدانسان که پسندد همه کس ابن یمین - هم نوع؛ رجوع به همین مدخل شود - همه نوع؛ همه قسم (فرهنگ فارسی معین (||) اصطلاح منطق) کلی را گویند که بر ذاتهائی که حقیقت آن یکی باشد، واقع شود( 1) (از غیاث اللغات) کلی مقول بر واحد یا کثیرین متفقین به حقایق در جواب ماهو (یادداشت مؤلف) بخشی است از جنس شامل افرادی که حقیقت آنها یکی باشد، چنانکه نوع انسان در میان جنس حیوان (فرهنگ فارسی معین) دومین کلی است از کلیات خمس و آن بر افراد متفق الحقیقه که در حقیقت ذات یکسانند اطلاق شود، که مشتمل بر زید و عمرو و مرد و زن و خرد و بزرگ است نوع اخص از جنس، یعنی کلی نخستین از کلیات خمس « انسان » مانند است که بر انواع مختلف الحقیقه اطلاق شود : مکرماتش به نوع ماند راست نوع باقی و شخص برگذر است خسروی سرخسی|| در اصول، کلی است که بر افراد متفق الاعراض مختلف الحقیقه اطلاق شود (از کشاف اصطلاحات الفنون) - نوع اضافی؛ در منطق، هر یک از انواع متوسط، که اجناس متوسطه هم نامیده شوند، نوع اضافی اند نسبت به مافوق خود (فرهنگ علوم عقلی از اساس الاقتباس) نیز رجوع به نوع سافل شود - نوع الانواع؛ در منطق، نوعی که اخص از آن نباشد و تنها اشخاص در زیر آن درآید، چون مردم و یاسمن و هزاردستان (یادداشت مؤلف) - نوع بسیط؛ در منطق، نوعی است که فوق آن جنس و تحت آن نوعی نباشد (فرهنگ علوم عقلی) - نوع سافل؛ در منطق، نوعی را گویند که تحت جمیع انواع باشد و تحت آن نوع دیگر نباشد اگرچه صنف و اشخاص باشند، چنانکه انسان را نوع سافل گویند که تحت حیوان و جسم نامی و جسم مطلق است، که هر یک از ایشان نوع اضافی اند و مندرج اند تحت جواهر که جوهر را جنس عالی گویند (غیاث اللغات) نوعی که دون آن نوعی نباشد، مانند انسان (فرهنگ علوم عقلی ||) در جانورشناسی و گیاه شناسی، گونه( 2)(فرهنگ فارسی معین (||) مص) جُستن (منتهی الارب) طلب کردن( 3) (از ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد ||) جنبیدن شاخ درخت (تاج المصادر بیهقی) جنبانیدن شاخ (زوزنی) متمایل شدن شاخ (از اقرب الموارد) (از متن اللغه) نوعان نیع (از متن اللغه ||) نزدیک رسیدن مرغ جهت فرودآمدن (منتهی الارب) بال زدن عقاب برای فرودآمدن (از اقرب الموارد) (از متن اللغه ||) پیچ پیچان رفتن (منتهی الارب) ترجح (اقرب الموارد) (متن اللغه ||) تشنه شدن (از اقرب الموارد ||) گرسنه شدن (از متن اللغه) ( 1) - و هو اخص من الجنس و عند المنطقیین هو کلی مقول علی واحد او کثیرین متفقین بالحقایق فی جواب ماهو، و قد یطلق علی کل اخص تحت الاعم (یادداشت در کتب مختلف برای نوع، محل خاصی از لحاظ تقسیم بندی در Espece : مؤلف از بحرالجواهر) ( 2) - مقابل لغت فرانسوی دانشمند سوئدی و با توجه (Linne) نظر گرفته نشده و هر مؤلفی آن را به نحوی تعبیر کرده است، ولی با توجه به تقسیم بندی لینه به تقسیم بندیی که در کتب منطق به عمل آمده نوع را می توانیم مرادف با گونه بدانیم (فرهنگ فارسی معین) ( 3) - النوع؛ الطلب (متن اللغه).