نواحی

[نَ] (ع اِ) ناحیت ها مناطق جِ ناحیه رجوع به ناحیه و ناحیت شود : و هر ناحیتی از این نواحی مقسوم است به اعمال و اندر هر عملی شهرهاست بسیار (حدود الالعالم) چگونه گیرد پنجاه قلعهء معروف یکی سفر که کند در نواحی لوهرعنصری صواب آن می نماید که بنه پیش کنیم و سوی دهستان رویم و گرگان و آن نواحی بگیریم که تاجیکان سبک مایه بی آلتند (تاریخ بیهقی ص 632 ) ارسلان خان که ولی عهد بود خان ترکستان گشت و ولایت طراز و اسپیجاب و آن نواحی جمله بغراخان برادرش را داد (تاریخ بیهقی ص 536 ) شغل وزارت ری و جبال آن نواحی مهمترِ شغل هاست (تاریخ بیهقی ص 395 ) و به اتفاق به شیراز رفتند و دیگر اعمال و با مردم آن نواحی شرط کردند کی هر کس آنجا مقام سازد جزیه و خراج می دهد (فارسنامهء ابن بلخی ص 115 ) مسافران نواحیّ هفت گردونند مؤثران مزاج چهارارکانندمسعودسعد چه عمارت نواحی و مزید ارتفاعات به عدل متعلق است (کلیله و دمنه) و شعاع سپهر اسلام در سایهء چترآل ناصرالدین بر آن نواحی گسترده شد (کلیله و دمنه) و صبح ملت حق بر آن نواحی طلوع کرد (کلیله و دمنه) - نواحی شناس:نواحی شناسان راه آزمای هراسنده گشتند از آن ژرف جایسعدی|| حوالی و اطراف شهر (ناظم الاطباء) دهات و حومهء شهر : پس از بازگشتن با نیشابور منی نان سیزده درم شده بود و بیشتر از مردم نواحی شهر بمرد (تاریخ بیهقی ص 622 ) بیشتر نواحی اهواز روی به خرابی نهاد (ترجمهء تاریخ یمینی ص 287 ) - نواحی نشین( 1)؛ ساکن حومهء شهر : نواحی نشینان آن کوهسار تظلم نمودند از شهریارنظامی || کنارهای ملک (غیاث اللغات) حدود یک خطه (فرهنگ فارسی معین) کناره ها اطراف (ناظم الاطباء) ثغور مرزها حدود :و بی تردیدی بباید دانست که اگر کسی امام اعظم را خلافی اندیشد خلل آن به اطراف و نواحی مملکت او بازگردد (کلیله و دمنه) نواحیّ ملک از کف بدسگال به لشکر نگه دار و لشکر به مالسعدی || کناره های دریا || اراضی متصل به هم (ناظم الاطباء) ( 1) - نواحی نشین را ناظم الاطباء است « اطراف و حوالی » معنی کرده است در بیت نظامی ظاهراً نواحی به همان معنی « آنکه در لب دریا منزل دارد ».