نمتک

[نَ مُ]( 1) (اِ) گهر باشد [ ؟ ] و گویند نمتک زعرور باشد به تازی قریع الدهر : گروهی اند که ندانند باز سیم ز سرب همه دروغ زن و خربطند و خیره سرند نمتک و بُسَّد نزدیکشان یکی باشد از آنکه هر دو به گونه شبیه یکدگرند (از لغت فرس اسدی ص 296 ) و ( آلوج نیز گویند، سرخ بود و زرد در کوه روید از درخت (فرهنگ اسدی نسخهء نخجوانی) نمتک زعرور باشد یعنی کوژ( 2 (لغت فرس نسخهء نفیسی از حاشیهء برهان قاطع چ معین) زعرور بود یعنی آلوچه، گویند سرخ بود و زرد نیز باشد، در کوه روید از درخت (اوبهی) نمتک، به فتح نون و سکون تاء و کاف، زعرور باشد و آن میوه ای است کوچک و سرخ که از درخت گیل روید( 3) (صحاح الفرس چ طاعتی ص 189 ) نمتک، با اول مفتوح و ثانی مضموم، میوه باشد سرخ رنگ کوچک که آن را گیل سرخ نامند و به تازی زعرور و مثلث العجم نامند (جهانگیری) نمتک، به فتح و ضم میم و سکون تاء، میوه ای سرخ رنگ کوچک و بعضی گفته اند آلوبالو و در تحفه گوید نوعی از آلوی کوهی که به تازی زعرور گویند، اما در ترجمهء صیدنهء ابوریحان گفته که نلک به معنی آلوی کوهی است (فرهنگ رشیدی) نمتک، به فتح اول و سکون ثانی و ضم فوقانی و کاف ساکن، میوه ای باشد صحرائی که آن را به عربی زعرور و مثلث العجم گویند، به این اعتبار که دانهء او سه پهلوست و در خراسان علف شیران خوانند و به فتح اول و ثانی هم گفته اند اما به معنی آلوبالو و آن میوه ای است شبیه به گیلاس و به ضم اول و ثانی چیزی است سرخ مانند مرجان و به این معنی به جای تای قرشت نون هم به نظر آمده است (برهان قاطع) به فتح و ضم میم و سکون تا، آلوبالو را گویند از میوه های کوهی نیز نوشته اند (انجمن آرا) (آنندراج) نَمَتْک؛ آلوبالو و آلوی جنگلی نَمْتُک، نُمْتُک؛ زعرور و زالزالک نُمْتُک؛ چیزی سرخ مانند مرجان( 4) (ناظم الاطباء) نَمْتَک، نَمَتْک، نَمْتُک؛ زالزالک آلبالو (فرهنگ فارسی معین) آلبالو آلوی وحشی آلوچهء کوهی زعرور نلک تفاح البری شجره الدب علف خرس دولانه کوژ ردف آنج (یادداشت 1) - ضبط های دیگر این لغت ذی در شرح معانی آن آمده است ( 2) - کوژ نام میوه ای است سرخ رنگ که نهال ) ( مؤلف)( 5 آن از زمین شوره برآید و آن را ردف نیز گویند (از جهانگیری) ( 3) - و شعر قریع الدهر را شاهد آورده است ( 4) - ناظم الاطباء صورت اول را عربی دانسته است و دو صورت دیگر را فارسی ( 5) - گذشته از شعری که اسدی از قریع الدهر آورده است این شعر هم در فیش های لغت نامه بود: به کوهستان نمتک و نلک و ابهل به اندر باغ ناکس از به و گل لطیفی در برهان قاطع تمنگ [ تَ آمده است شباهت « رستنی سرخ رنگ و ترش مزه » و نیز تمیک [ تَ / تِ ]به معنی « نباتی سرخ رنگ و ترش طعم » / تِ مِ ] به معنی بدان حد است که از احتمال تصحیف به دور نیست در ضمن ضبط تمیک و تمنگ و نشانی هائی که « نمتک » شکل این دو لغت با متوجه می کند، والله اعلم « تمشک » از نمتک داده اند با توجه به شعر قریع الدهر و لطیفی، ذهن را به.