نگونسار

[نِ] (ص مرکب، ق مرکب)( 1)وارونه معکوس سرته نگوسار نگون پشت رو : دریده درفش و نگونسار کوس چو لاله کفن، روی چون سندروس فردوسی نهاده بر اسبان نگونسار زین تو گفتی همی برخروشد زمینفردوسی بر او برنهاده نگونسار زین ز زین اندرآویخته گرز کینفردوسی خامش منشین زیر فلک ایمن ازیراک دریاست فلک بنگر دریای نگونسار ناصرخسرو عکس مراد ما و تو کار وی شاهد بس است شکل نگونسارش ناصرخسرو زین بحر بی آرامش نگونسار آراسته قعرش به دُرّ و مرجانناصرخسرو بارهء بخت تو را باد ز جوزا رکاب مرکب خصم تو را باد نگونسار زین خاقانی - به نگونسار؛ به حالت واژگونی به سرازیری (فرهنگ فارسی معین) : تا سَرْش نبری نکند قصد برفتن چون سَرْش بریدی برود سر به نگونسار ناصرخسرو ||به رو افتاده مکبّ علی وجهه : بر اسبان چو لهاک و فرشیدورد فکنده نگونسار پر خون و گردفردوسی || سرازیر (ناظم الاطباء) سرته که سر به جای پای دارد که سرش بر زمین و پایش در هواست معلق : نگونسار ایستاده مر درختان را همی بینی زبانهاشان روان بر خاک برکردار ثعبانها ناصرخسرو که نگونسار مرد پندارد که همه راستان نگونسارندناصرخسرو || آویزان سرنگون به پای آویخته نیز رجوع به شواهد ذیل معنی قبلی شود : یک پایک او را ز بن اندربشکسته و آویخته او را به دگر پای نگونسار منوچهری تا زلف نگونسار سیاه تو بدیدم برخاست به کار تو سر سرخ نگونسار سوزنی درخت تود از آن آمد لگدخوار که دارد بچهء خود را نگونسارنظامی || پایین افتاده خم گشته فروافتاده به زیر افتاده : برو کآفریننده ات یار باد سر بدسگالت نگونسار بادفردوسی تو را پشت یزدان دادار باد سر دشمنانت نگونسار بادفردوسی سر نگونسار ز شرم و روی تیره ز گناه هریکی با شکمی حامل و پرماز لبی منوچهری نبینی که مست است هر یاسمینی نبینی که سر چون نگونسار دارد ناصرخسرو آن هنرها گردن ما را ببست زآن مناصب سرنگونساریم و پستمولوی چو چنگ از خجالت سر خوب روی نگونسار و در پیشش افتاده مویسعدی || ازپای درآمده به خاک افتاده ازپاافتاده سرنگون شده که قائم و استوار و پابرجا نیست : درفش بزرگان نگونسار دید به خاک اندرون خستگان خوار دید فردوسی || ویران گشته خراب شده زیروزبرشده (ناظم الاطباء) فروریخته ویران شده : که جانش به دوزخ گرفتار باد سر دخمهء او نگونسار بادفردوسی گفت یارب کوشک فرعون نگونسار باد (قصص الانبیاء ص 105 ||) کج معوج (فرهنگ فارسی معین) کوژ کوز خمیده نااستوار : داد به الفغدن نیکی بخواه زین تن منحوس نگونسار خویش ناصرخسرو || کسی که از خجلت و شرمساری سر به زیر افکنده باشد (ناظم الاطباء) سرافکنده منکوب : وآنکس که نباشد به جهانداری او شاد مقهور و نگونسار و نژند دو جهان باد فرخی بدگوی او نژند و دل افگار و مستمند بدخواه او اسیر و نگونسار و خاکسار فرخی جاوید بدین هر دو ملک ملک قوی باد تا کور شود دشمن بدبخت نگونسارفرخی گشتند رهی او ز نادانی هر بی هنری و هر نگونساریناصرخسرو آنکه نگونسار شد مباد سرافراز وآنکه سرافراز شد مباد نگونسارسوزنی اعدای دولت او را مقهور و نگونسار گرداناد (تاریخ قم ص 4 ||) واژگون وارون ناموافق : همی گفت آه از این بخت نگونسار که یکباره ز من گشته ست بیزار (ویس و رامین) ترسیدم و پشت بر وطن کردم گفتم من و طالع نگونسارممسعودسعد || به سر با سر سرنگون : بیامد سه تن را به نیزه ز زین نگونسار برزد به روی زمینفردوسی بزد دست بهرام و او را ز زین نگونسار برزد به روی زمینفردوسی همی خواست کو را رباید ز زین نگونسار ز اسب افکند بر زمینفردوسی وآنگه چون به شدی ز منظر توبه باز درافتی به چاه جهل نگونسار ناصرخسرو و آخرالامر به شومی ظلم نگونسار درافتاد (سندبادنامه ص 162 ) کنیزک بر خود بلرزید و نگونسار از اسب درافتاد (سندبادنامه ص 143 ) هم در کنار عرش سرافراز می شوند هم در میان بحر نگونسار می روندعطار چو بت ز کعبه نگونسار بر زمین افتند به پیش قبلهء رویت بتان فرخاریسعدی || سرکج (فرهنگ فارسی معین) - گل نگونسار؛ گیاهی است از تیرهء پامچال ها که از گل های زینتی مرغوب است گل های آن دارای دم گل خمیده می باشد و ریشه اش ضخیم غده ای است گلهایش به رنگ های ارغوانی و قرمز تیره و سفید و صورتی می باشند در ریشهء غده ای گیاه مذکور ماده ای به نام سیکلامین که دارای اثر مسهلی شدید است وجود دارد و به علاوه دارای مواد گلوسیدی و اسید سیکلامیک می باشد ریشهء غده ای تازه و له شدهء این گیاه را به صورت ضماد بر روی تومورهای خنازیری قرار می دهند در اکثر نقاط دنیا از جمله نواحی شمال ایران این گیاه می روید بخور مریم شجرهء مریم بولف عرطنیثا خبزالمشایخ ولف رقف رکف اذن الارنب هوم الیهودا سیکلمه سیکلامن گل سیکلمه قعلامنیس آذریون اذریون اذریونه ذهبیه پنجهء مریم (فرهنگ فارسی معین) ( 1) - از: نگون + از حاشیهء برهان قاطع چ معین) ) nighane-sar: سار (سَر) پهلوی.