نقص

[نَ] (ع اِمص، اِ) کمی (غیاث اللغات) (ناظم الاطباء) کمی در دین و عقل و جز آن( 1) (از منتهی الارب) (آنندراج) (ناظم الاطباء) (از اقرب الموارد) منقصت (ناظم الاطباء) نقصان عیب کاستی کاست کم داشت کم بود مقابل فضل مقابل کمال نادرستی ناتمامی (یادداشت مؤلف) : که فضل گل دلیل نقص خار است ادیب صابر گر فلکت بنده گشت نقص کمال تو نیست رونق سکبا نرفت گر تره آمد به خوان خاقانی تن را سجود کعبه فریضه است و نقص نیست گر دیده را ز دیدن کعبه جدا کنندخاقانی با شعر من حدیث معزی فروگذار کاین ره سوی کمال برد آن به سوی نقص خاقانی تو نیکوروش باش تا بدسگال به نقص تو گفتن نیارد مجالسعدی - نقص آوردن در چیزی؛ آن را ناقص و عیب ناک کردن از کمال و تمامی آن کاستن : پادشاهی که کمال شرف پادشهیش نقص در سلطنت بهمن و دارا آورد سلمان (از آنندراج) - نقص بردن از چیزی؛ کم وکاستی آن را برطرف کردن آن را تام و کامل کردن : نقص ذاتی نبرد کثرت جاه از ناقص قطره قطره است چه در جو چه به دریا باشد واله (از آنندراج) - نقص بستن بر چیزی؛ عیبی بر آن نهادن آن را ناکامل و نادرست و معیوب خواندن : هزار نقص که بر سرو بست لایق بست هزار طعنه که بر ماه کرد درخور کرد مجد همگر (از آنندراج) - نقص رسیدن؛ زیان رسیدن کم وکاست یافتن نقصان یافتن ناقص شدن : گر رسد جنبش کلک تو به من هیچ نقصت نرسد زین حرکاتخاقانی نقصی به کاسهء زر پرویز کی رسد زآن خرمگس که سایه به سکبا برافکند خاقانی نقصی به سرکشان ز تواضع نمی رسد حسن از شکستگی شود افزون کلاه را صائب (از آنندراج ||) زیان و خسران در حظ و بهره (یادداشت مؤلف) (از متن اللغه) رجوع به نقصان شود (|| اصطلاح عروض) عبارت است از اجتماع عمل عَصْب و کفّ (از نفایس الفنون) نقص آن است که از مفاعیلن معصوب( 2) نون بیندازی منشعب باشد آن را منقوص خوانند و مثال بیت منقوص این است: اگر یار « مفاعلتن » بماند به ضم لام و مفاعیلُ چون از « مفاعیلُ » مرا باز نوازد دلم با غم سوداش بسازد (از المعجم فی معاییر اشعار العجم ص 82 (||) مص) کم کردن (غیاث اللغات) (آنندراج) (تاج المصادر بیهقی) (ترجمان علامهء جرجانی ص 101 ) کم کردن در بهره (از منتهی الارب) نقصان در چیزی آوردن (از متن اللغه ||) کم شدن (غیاث اللغات) (از منتهی الارب) (آنندراج) کم شدن از چیزی پس از تمام و کامل شدن آن (از اقرب الموارد) نقص راه یافتن در چیزی (از متن اللغه) نقصان تنقاص (اقرب الموارد) ( 1) - و لایقال نقصان (منتهی الارب) انّ النقصان لایستعمل فی الدین و العقل (اقرب الموارد) لانّه [ النقصان ] ذهاب الشی ء بعد تمامه (متن اللغه) ( 2) - عَصْب آن است که مفاعلتن را ساکن گردانند و مفاعیلن به جای آن نهند و مفاعیلن چون از مفاعلتن منشعب باشد آن را معصوب خوانند (المعجم ( فی معاییر اشعار العجم ص 81.