نقره

[نُ رَ / رِ] (اِ)( 1) فلزی قیمتی سپیدرنگ که از جهت ارزش پس از زر قرار دارد (حاشیهء برهان قاطع چ معین) سیم خالص گداخته که انفغده نیز گویند (ناظم الاطباء) سیم لجین ورق غرب سیم گداخته (یادداشت مؤلف) : نرگس تازه چو چاه ذقنی شد به مثل گر بود چاه ز دینار و ز نقره ذقنا منوچهری بسیار هدیه از زر و نقره و سلاح بدادند (تاریخ بیهقی ص 111 ) عیارش ده درم نقره نه و نیم آمدی (تاریخ بیهقی) سیم و سیماب به دیدار تو از دور یکیست به عمل گشت جدا نقرهء سیم از سیماب ناصرخسرو و زر و نقره و مس و ارزیز و سرب از کانها بیرون آورد [ جمشید ] (نوروزنامه) بطبع طبعم چون نقره تابدار شده ست که هر زمانش در بوته تیز تاب کنند مسعودسعد ز آشوب شور نقره و ریگ عسیله ز اعتقاد سالکان از نقره کان و از عسل شان دیده اند خاقانی بیش چون نقره تویدار مباش تات چون زر اسیر که نکنندخاقانی مرد آهن فروش زر پوشد کآهنی را به نقره بفروشدنظامی وای بر زرگری که وقت شمار زرش از نقره کم بود به عیارنظامی شبی در هم شده چون حلقهء زر به نقره نقره زد بر حلقهء درنظامی از شهد چو موم نقره دور افتاده بر نقره ازین به نتوان افتادنعطار رونقت را روزروز افزون کنم نام تو بر زرّ و بر نقره زنممولوی مرا تا نقره باشد می فشانم ترا تا بوسه باشد می ستانمسعدی - نقرهء تابناک؛ نقرهء درخشان نقرهء روشن || - کنایت از سخن آبدار (آنندراج از فرهنگ سکندرنامه) - نقرهء خام؛ سیم خالص غیر مغشوش (آنندراج) (فرهنگ خطی) سیم خالص بی غش (ناظم الاطباء) نقرهء سیم نقرهء شاخدار نقرهء کامل عیار نقرهء تاب (آنندراج) : همه نقرهء خام بد میخ و بش یکی زآن به مثقال بد شصت و شش فردوسی شمامه نهادند بر جام زر ده از نقرهء خام هم پرگهرفردوسی شخوده روی برون آمدم ز خانه به کوی به رنگ چون شبه کرده رخ چو نقرهء خام فرخی مس بدعت به زر بیالاید پس فروشد به نقرهء خامشخاقانی در بیابان فقیر سوخته را شلغم پخته به که نقرهء خامسعدی || - کنایه از نرمی و صافی و پاکیزگی (از برهان قاطع) - نقرهء زیبقی؛ نقره که از عمل کیمیا ساخته باشند و از منعقد شدن زیبق به هم رسیده باشد لیکن چون جمیع فلزات مکون از زیبق اند تخصص نقره به آن درست نباشد در این صورت به معنی نقرهء بیغش براق مناسب بود گو که اصلش زیبق باشد (آنندراج) : زر کانی و نقرهء زیبقی که مهتاب را داده بی رونقی نظامی (آنندراج) - نقرهء سیم؛ نقرهء خام (آنندراج ||) - کنایه از بدن و پوست سپید معشوق است : بر بناگوش تو ای نیکتر از در یتیم سنبل تازه همی بردمد از نقرهء سیم فرخی (از آنندراج) - نقرهء شاخدار؛ سیم خالص بی غش (ناظم الاطباء) نقرهء سیم نقرهء خام نقرهء کامل عیار نقرهء تاب (آنندراج) : به اغیار بر رغم من گشته یار چه گویم از این نقرهء شاخدار وحید (از آنندراج) سیمی بدنی که از تو من می بینم با نقرهء شاخدار سر کله زند تأثیر (از آنندراج) -امثال: نقره به آهن رسیدن؛ کنایه از نیکی به بدی و فراغت به ریاضت و خوشی به غم رسیدن (برهان قاطع) (آنندراج ||) کنایه از هر چیز سفید (برهان قاطع) (آنندراج) (ناظم الاطباء ||) کنایه از تن و بدن سپید و سیمگون معشوق است کنایه از ساق و ساعد و گردن و سینهء سپید معشوق : از دادن زر پخته هر روز به تو جز نقره ندارم طمع خام دگر بدرالدین هروی (از لباب الالباب) شبی در هم شده سیم) رجوع کنید ) n krtk چون حلقهء زر به نقره نقره زد بر حلقهء درنظامی || سستی در اعضا (ناظم الاطباء) ( 1) - در سغدی و آن مرکب است از e Benveniste, Essai de GrammairSogdienne 2eme partie Paris 1929,p به 225 در عربی معانی متعدد دارد از جمله: « از افادات شفاهی استاد بنونیست » کرده)؛ و مراد نامسکوک است :) + krtk ( ن = نا ) n ولی به معنی سیم و سیم در معدن مستحدث است « اقرب الموارد » القطعه المذابه من الذهب و الفضه، و فی الاساس من الفضه نقره، شاید از نکرت » : حاشیهء برهان قاطع چ معین ص 2157 ) در یادداشتهای مرحوم دهخدا آمده است ) « دزی ج 2 ص 710 » صغدی به معنی نکرده و معنی دوم آن سیم نامسکوک، مانند اسیم در یونانی که ریشهء سیم فارسی است باز به معنی غیرمسکوک « و شمش نقره.