نفطویه

[نَ طَ وَیْهْ / نِ طَ وَیْهْ / نَ یَ / یِ] (اِخ) ابراهیم بن محمد بن عرفه بن سلیمان ازدی، مکنی به ابوعبدالله و ابن عرفه و ملقب و مشهور به نفطویه( 1)، از مشاهیر ادبا و شعرای قرن چهارم هجری قمری است وی به سال 244 یا 250 ه ق در واسط تولد یافت و در حوالی سنین 319 تا 324 ه ق در بغداد درگذشت وی قریب نیم قرن در بغداد به تدریس رشته های مختلف ادب اشتغال داشت و کتابهای فراوانی نیز تصنیف کرد که از آن جمله است: اعراب القرآن الامثال مثال القرآن التاریخ الرد علی من قال بحدوث :( القرآن ریاض النعیم الشهادات غریب القرآن القوافی المصادر المقنع الملح مناقب الامام الشافعی الوزراء از اشعار اوست( 2 کم قد خلوت بمن اهوی فیمنعی منه الحیاء و خوف الله و الحذر اهوی الملاح و اهوی ان اجالسهم ولیس لی فی حرام منهم وطر کذلک الحب لااتیان معصیه لاخیر فی لذه من بعدها سقر (از ریحانه الادب ج 4 ص 233 ) رجوع به روضات الجنات ص 43 و ابن خلکان ج 1 ص 10 و معجم الادباء ج 1 ص 254 و تاریخ بغداد ج 6 ص 159 شود ( 1) - در ضبط این اسم روایات مختلف است، و گروهی به فتح اول و سوم و چهارم و گروهی بر وزن مفعوله ضبط کرده اند و در وجه تسمیهء او « سیبویه » گروهی آن را بر وزن گفته اند که چون رنگ بشرهء او تیره و به رنگ نفط بوده یا چون جامهء چرکین تیره ای به رنگ نفت می پوشیده او را نفطویه خوانده اند رجوع به ریحانه الادب ج 4 ص 224 و 225 شود ( 2) - وی را با ادبا و لغویون معروف معاصر خویش مهاجات و مشاعراتی بوده است، و در حق ابن درید پس از تألیف جمهره اللغه گفته است: ابن درید بقره و فیه لؤم و شره قد ادعی بجهله جمع کتاب الجمهره و هو کتاب العین ال لا انه قد غیّره و ابن درید بدین ابیات جوابش داده است: لو انزل الوحی علی نفطویه لکان ذاک الوحی سخطاً علیه احرقه الله بنصف اسمه و صیّر الباقی صراخاً علیه.