نفس ناطقه

[نَ سِ طِ قَ / قِ] (ترکیب وصفی، اِ مرکب) نفس را در مرتبت کمال نفس ناطقه گویند و عقل و صورت نوعیهء انسان هم نامند به قول ملاصدرا: ان النفس الناطقه عندالحکیم عباره من جوهر عقلی وحدانی لیس فی عالم العنصری ولا فی عالم الاجسام لم یتصور ان یدرک وحده الحق (از فرهنگ علوم عقلی) (از اسفار ج 4 ص 96 ) (کشاف اصطلاحات الفنون ص 397 ) (رسائل ملاصدرا ص 266 ) در اصطلاح حکما، روح جان (از غیاث اللغات) (آنندراج) روحی که فهم و ادراک معانی کند (ناظم الاطباء) روان (تقریرات فاضل تونی) (یادداشت مؤلف) : گفتم که نفس ناطقه را مستقر کجاست گفتا ورا جهان لطیف است مستقر ناصرخسرو گفتم که نفس ناطقه را چیست آرزو گفتا بقا و شادی و پیروزی و ظفر ناصرخسرو من میوه دار حکمتم از نفس ناطقه و ایشان ز روح نامیه جز نارون نیند ناصرخسرو این یکی اکسیر نفس ناطقه بر سر صدر جهان خواهم فشاندخاقانی دل از دریچهء فکرت به نفس ناطقه داد نشان حالت زارم که زارتر می گشتسعدی.