نفت

[نَ] (اِ) در اوستا: نپته( 1) (تر نمناک)، هندی باستان: نبه( 2)، نبهته( 3) (شکافتن، ترکیدن)، هوبشمان گوید: اسم مفعول از ریشهء نبه( 4) در اوستا نبد( 5) آمده، که نظایر متعدد دارد اسم مفعول مختوم به ته( 6)، نپته( 7) است (قیاس شود با بسته( 8) = سانسکریت بدهه( 9) و غیره) دلیلی نیست که آن را از ریشهء نپه( 10 ) بدانیم آیا این کلمه هند و ژرمنی (هند و اروپائی) است؟ ارمنی: نوت( 11 ) (قیر نفت)، یونانی: نپثه( 12 )، در اوراق مانوی (پهلوی): نفت( 13 ) (قیر نفت)، لاتینی: نفته( 14 ) از سوی دیگر مؤلف نفط، اصل آن اکدی است بصورت فعلی نباطو (به فتح اول و دوم و ضم چهارم) به معنی » نویسد « معجمات عربیه - سامی » درخشید، روشن کرد، تابید، طلوع کرد، آغاز کرد؛ و از آن نبطو (به کسر اول و ضم سوم) آمده به معنی نور؛ و نمبطو (به فتح اول و سوم و ضم چهارم) به معنی روشنائی، درخشندگی؛ و نباطش (به فتح اول و کسر چهارم) به معنی با درخشندگی، آشکارا؛ و از آن است کلمهء نبطو (به فتح اول و ضم سوم) به معنی نفط، و شکی نیست که سبب اطلاق این اسم بر آن، آن است که یکی از خواص نبوط آن است یعنی خروج از جوف زمین و چون آن را بسوزانند درخشندگی گیرد، پس آن را به معنی نابط، خارج، لامع، « نفط » مشرق گرفتند بنابراین، سریانی، لغت اصلی این کلمه نیست بلکه اکدی اصل آن است و از این به تمام زبانهای دیگر رفته است و غرابتی هم ندارد، زیرا عراق (یا بلاد اکد، بابل، آشور) از قدیمترین ازمنه منبع نفط بود چنانکه اکنون هم هست، و نفط فقط در عصر ما کشف نشده بلکه وجود آن همواره در عراق شناخته بوده است، زیرا به صورت دریاچه هائی بر سطح زمین نبعان دارد و در « نَبَطَ » در عربی به معنی پراکنده شد و خارج شد، آمده و مبدل آن در « نَفَطَ » شب می درخشد و نور آن از دور پیداست؛ و فعل است به معنی بیرون آمد آب و خارج شد (حاشیهء برهان قاطع چ دکتر معین ص 2155 ) مایع قابل احتراق معدنی (ناظم الاطباء) رجوع به شرکت ملی نفت شود : بیاگند چرمش به زهر و به نفت سوی اژدها روی بنهاد تفتفردوسی به اسب و به نفت آتش اندرزدند همه هندیان دست بر سر زدندفردوسی نفت افروخته شود ز نهیب مغز بدخواه او میان عظامفرخی از هلیله قبض شد اطلاق رفت آب آتش را مدد شد همچو نفتمولوی - آتش اندر نفت زدن؛ شادی به کمال و انبساطی به غایت نمودن (یادداشت - ( مؤلف) :گل سرخ گفت که آتش اندر نفت زنید که دولت دولت ماست (مقامات حمیدی از یادداشت بخط مؤلف) ( 1 napta (2) - nabh (3) - nabhate (4) - nabh (5) - nabda (6) - -ta (7) - napta (8) - basta (9) - baddha (10) - naph (11) - navt' (12) - naphtha (13) - nft (14) - Naphta.