نغول

[نُ] (ص) عمیق ژرف (جهانگیری) (از برهان قاطع)( 1) (غیاث اللغات) (آنندراج) (ناظم الاطباء) که قعر آن دور باشد (از انجمن آرا) (آنندراج) بحر نغول و چاه نغول، دریا و چاهی را گویند که قعر آن بسیار ژرف و بسیار دور باشد و هر چه مانند آن بود (جهانگیری) : اگر در بن چاهی نغول فروروی از آفتاب هم غایب شوی (بهاءالدین ولد) آفتاب عبارت از آن دو صفت بود روشنی و گرمی و در این چاه نغول هر دو صفت را نبینی (بهاء الدین ولد) خاصه هر دم جمله افکار و عقول نیست گردد غرق در بحر نغولمولوی در نغولی بوده آب آن تشنه راند بر درخت جوز جوزی می فشاندمولوی آن زن گفت: خداوند چاه سخت نغول است و ریسمان و دول نداری آب زندگانی از کجا داری؟ (ترجمهء دیاتسارون ص 158 ) به شمعون و صیادان گفت که در نغولی [ از دریا ]برند کسی را و آنجا دام بیندازند (ترجمهء دیاتسارون ص 48 ||) راه دور و دراز (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) دور بعید و دراز (غیاث اللغات) بیابان دور و دراز (از انجمن آرا) چنانکه عمیق به معنی دور و دراز نیز آمده کقوله تعالی: من کل 22 )؛ یعنی راه دور و دراز، نغول هم به معنی دور و دراز آمده (جهانگیری از حاشیهء برهان قاطع چ معین) : بر / فج عمیق (قرآن 27 عمر آمد ز قیصر یک رسول در مدینه از بیابان نغولمولوی || تمام (جهانگیری) (برهان قاطع) (غیاث اللغات) کامل (غیاث اللغات) نهایت (برهان قاطع) گویند: فلانی در فلان هنر نغول است، یعنی به غور و نهایت آن رسیده است و در آن هنر تمام است (برهان قاطع) (از جهانگیری) : مستک خویش گشته ای گه ترشک گهی خوشک نازککی و دلبرک در هنرک نغولکی مولوی (از جهانگیری) (از انجمن آرا (||) اِ) تعمق تفکر ژرف اندیشیدن : این اشارتهات گویم از نغول لیک می ترسم ز آزار رسول مولوی (از جهانگیری) اگر کسی گوید که سخن با تو از نغول می گویم، اراده آن باشد که از روی فهمیدگی و دانستگی و تعمق می گویم (جهانگیری ||) بخود فرورفتن و خاموش شدن : آه از نغولیهای تو آه از ملولیهای تو آه از فضولی های تو یکسان شو از صدسانگی مولوی (از جهانگیری) پس فرورفت او بخود اندر نغول شد ملول از صورت خوابش فضولمولوی || غور و نهایت است « عمیق » آمده و پیداست که صحیح آن « ژرف و عمق » کاری || کلفتی و ستبری دیوار (ناظم الاطباء) ( 1) - در برهان قاطع (از حاشیهء دکتر معین بر برهان).