نعمه الله ولی

[نِ مَ تُلْ لا هِ وَ] (اِخ)(شاه) ابن عبدالله بن محمد بن عبدالله بن کمال الدین حلبی کوهبنانی کرمانی، ملقب به نورالدین و متخلص به سید و معروف به شاه نعمه الله ولی، از اعاظم عرفای قرن هشتم هجری قمری و مؤسس طریقت صوفیان نعمه اللهی است به سال 730 یا 731 ه ق در حلب ولادت یافت مادرش از ایل شبانکارهء فارس بود دوران جوانی او در عراق گذشت، سپس به مکه رفت و هفت سالی در آنجا مقیم گشت و در مجلس شیخ عبدالله یافعی تلمذ کرد( 1) و پس از وفات استاد به ترک مکه گفت و برخی از عمر خود را در سمرقند و هرات و یزد بسر برد و بخصوص در سمرقند اربعین ها به ریاضت پرداخت و سرانجام به کرمان آمد و در قصبهء ماهان مقیم گشت و بیست و پنج سال آخر عمر خود را در آنجا گذراند و پس از عمری طولانی - در حدود یکصد سال( 2) - به سال 843 ه ق( 3) در همانجا درگذشت و تربتش زیارتگاه صوفیان و مریدان و معتقدانش گشت و هم اکنون مزار او در ماهان با شکوه و صفایی تمام برجاست و همه ساله گذشته از مریدان سلسله های گوناگون نعمه اللهی، بسیاری از مردم عادی غیر صوفی نیز به زیارت آن می شتابند از اشعار اوست: پادشاه و گدا یکی است یکی بی نوا و نوا یکی است یکی دردمندیم و درد می نوشیم درد و درد و دوا یکی است یکی آینه صد هزار می بینم روی آن جانفزا یکی است یکی مبتلای بلای بالاییم مبتلا و بلا یکی است یکی قطره و موج و بحر و جوهر چار بی شکی نزد ما یکی است یکی نعمه الله یکی است در عالم طلبش کن بیا یکی است یکی * رندان باده نوش که با جام همدمند واقف ز سرّ عالم و از حال آدمند حقند اگر چه خلق نمایند و در صور بحرند اگر چه در نظر ما چو شبنمند دانندگان حضرت ذاتند و اولیا آئینهء صفات حق و اسم اعظمند پیشند از ملایک و بیشند از بشر گر چه کمند از خود و از هر کمی کمند جمعند همچو شانه و با دوست رو به رو گر چه چو زلف یار پریشان و درهمند در اولیا به چشم حقارت نظر مکن زیرا که نزد حضرت عزت مکرمند (از سعدی تا جامی ص 682 به بعد) (زندگی و آثار شاه نعمه الله ولی، دکتر نوربخش) (مجمع الفصحا چ دکتر مصفا ج 4 ص 87 ) رجوع به بستان السیاحه ج 2 ص 528 و تذکره الشعرا، دولتشاه ص 333 و تذکرهء غنی ص 137 و حبیب السیر ج 4 ص 7 و 517 و 606 و ریاض العارفین ص 119 و ریحانه الادب ج 4 ص 301 و طرایق الحقایق ج 1 ص 219 و ج 2 ص 145 و ج 3 ص 2 و فهرست کتابخانهء مجلس شورای ملی ج 2 ص 217 و ج 3 ص 465 و فهرست کتابخانهء مدرسهء عالی سپه سالار ج 2 ص 581 و قاموس الاعلام ج 6 و کلیات قاسم انوار چ سعید نفیسی ص 91 و مجالس المؤمنین ص 131 و مجالس النفایس ص 137 و 383 و مرآه الخیال ص 60 و نامهء دانشوران ج 7 ص 117 و نتایج الافکار ص 705 شود ( 1) - نوشته اند که تحصیل مقدمات علوم نزد شیخ رکن الدین شیرازی و علم بلاغت در نزد شیخ شمس الدین مکی کرده و کلام الهی را در خدمت سیدجلال الدین خوارزمی دیده، علم کلام و اصول نزد قاضی عضدالدین خوانده، مرصاد العباد و متن فصوص در آنجا مباحثه کرده تا در سفر مکهء معظمه خدمت شیخ عبدالله یافعی مکی رسید در بیست و چهار سالگی بود و 2) - وی در پاره ) ( هفت سال در آنجا بماند و قطب الدین رازی را نیز در آنجا بدید (از مجمع الفصحا چ دکتر مصفا ج 4 ص 87 ای از اشعارش به عمر طولانی خود اشاراتی دارد، از آن جمله: نود و هفت سال عمر خوشی بنده را داد حیّ پاینده قرب صد سال عمر من بگذشت قصد موری نکرده ام بخدا نعمه الله جان به جانان داد و رفت قرب صد سالی غم هجران کشید عاقبت از وصل « عارف اسرار وجود » : شد دلشاد و رفت عارفانه در جهان صد سال زیست ( 3) - ماده تاریخ وفات اوست.