نعت

[نَ] (ع اِ) صفت (از اقرب الموارد) (آنندراج) نشان (مهذب الاسماء) (السامی) نشانه نشانی (یادداشت مؤلف) وصف توصیف ج، نعوت : روی ترکان را تا وصف به لاله ست و به گل زلف خوبان را تا نعت به قیر و ساج است مسعودسعد صفت و نعت او به نزد خرد همه آلاء و کبریا باشدمسعودسعد جاوید همی باش به این نعت و به این وصف پاکیزه به اخلاق و پسندیده به افعال معزی (آنندراج) وصفش همه تنزیه ز پیوند و ز فرزند نعتش همه تقدیس ز امثال و ز اقران معزی (آنندراج) خار و گل دارند نعت عنف و وصف لطف تو تا ولی را بوی بخشی و عدو را دل خلی سوزنی نقیب از پیش رفت و هر سو دوید که مردی بدین نعت و صورت که دید سعدی تو بدین نعت و صفت گر بخرامی در باغ باغبان بیند و گوید که تو سرو چمنی سعدی کسی را که نام آمد اندر میان به نیکوترین نام و نعتش بخوانسعدی || ستایش تعریف تحسین مدح و ثنا (ناظم الاطباء) : چون به در مصطفی نایب حسان توئی فرض بود نعت او حرز امم ساختنخاقانی لاجرم از عشق نعت و ز شعف مدح تو زآتش خاطر مراست شعر چو آب روان خاقانی چون شود از نعت تو این لب من درفشان چون شود از مدح تو خاطر من زرنثار خاقانی || ستایش و ثنای رسول الله (از غیاث اللغات) (آنندراج) رجوع به معنی قبلی شود || تابعی که دلالت بر معنایی در متبوع خود کند، و در اعراب و تذکیر و تأنیث و افراد و تثنیه و جمع و تعریف و تنکیر تابع متبوع است رجوع به صفت و تابع شود || به معنی صیغهء اسم فاعل و اسم مفعول و صیغهء صفت مشبهه است (آنندراج) (از غیاث اللغات) رجوع به صفت شود (|| ص) اسب نیکوپیشی گیرنده اسبان را (از منتهی الارب) فرس عتیق سباق (اقرب الموارد): فرس نعت؛ بلیغ فی العتق (از اقرب الموارد) (متن اللغه||) جید و خوب از هر چیزی (از منتهی الارب) (از متن اللغه): شی ء نعت؛ جید بالغ (اقرب الموارد (||) مص) تعریف و وصف کردن( 1) (غیاث اللغات) صفت کردن کسی را (از منتهی الارب) (از آنندراج) وصف کردن چیزی را به خوبی که در وی باشد و در چیز قبیح استعمال نمی گردد بر خلاف وصف که در حسن و قبح هر دو استعمال می شود (ناظم الاطباء) (اقرب الموارد) وصف کردن چیزی را بدانچه در اوست و مبالغه کردن در وصف (از متن اللغه) نشان دادن (تاج المصادر بیهقی) وصف شناسانیدن توصیف تعریف (یادداشت مؤلف) ( 1) - اگر چه لفظ نعت به معنی مطلق وصف است لیکن اکثر استعمال این لفظ به معنی مطلق ستایش و ثنای رسول الله صلعم آمده است و به معنی صیغهء اسم فاعل و اسم مفعول و صیغهء صفت مشبهه نیز می آید (غیاث اللغات).