نظیری نیشابوری

[نَ ریِ نَ] (اِخ)محمدحسین نیشابوری( 1)، متخلص به نظیری از شعرای قرن دهم هجری قمری است، وی از موطن خویش نیشابور به اگرهء هندوستان رفت و مورد محبت عبدالرحیم خان خانان سپه سالار واقع شد و به معرفی او به دربار اکبر شاه راه یافت و سفری به مکه و مدینه کرد و راهزنان غارتش کردند، به هند بازآمد و بقیت عمر را در گجرات احمدآباد توطن گزید و از راه مداحی امیران و شاهزادگان هندی به ثروت و مکنت رسید تا آنجا که یاء تخلص نظیری مشهدی را به ده هزار روپیه خرید، پس از وفات اکبر، جانشینش جهانگیر شاه او را نزد خویش خواند و گرامی داشت، وی در اواخر عمر ترک دنیا و مداحی شاهان کرد و عزلت گزید و گفت: چندی به غلط بتکده کردیم حرم را وقت است که از کعبه برآریم صنم را و به تحصیل علوم دینی پرداخت و به سال 1023 ه ق در احمدآباد گجرات درگذشت( 2)و در محلهء تاجپور مدفون گشت دیوان وی در حدود ده هزار بیت است وی زرگری می دانسته و به تجارت هم اشتغال داشته و در عین شاعری در عقیدت مذهبی خویش تعصبی داشته است او راست: نوازشی ز کرم می کند محبت نیست توان شناختن از دوستی مدارا را ترک شراب و شاهدم بیمار کرده ست ای طبیب صحت نخواهم یافتن تا نشکنم پرهیز را گر روز حشر پرده ز رویش برافکند ایزد به روی بنده نیارد گناه را * از کف نمی دهد دل آسان ربوده را دیدیم زور بازوی ناآزموده را من در پی رهائی و او در پی فریب بر سر گره زند گره ناگشوده را نتوان چشید قند مکرر وز آن لبان بتوان شنود تلخ مکررشنوده را تا منفعل ز رنجش بیجا نسازمش می آرم اعتراف گناه نبوده را (از حاشیهء دکتر سادات 723 ) (مجمع الفصحا چ مصفا ج 4 ص 101 ) نیز رجوع به فهرست کتابخانهء مدرسهء - ناصری بر آتشکدهء آذر ج 2 صص 711 عالی سپه سالار ج 2 ص 690 و شعرالعجم چ تهران ج 3 ص 41 و تذکرهء حسینی ص 350 و سروآزاد ص 24 و روز روشن ص 708 و شمع انجمن ص 453 و نتایج الافکار ص 713 و تذکرهء میخانه ص 524 شود ( 1) - بعضی او را جوینی دانسته اند (مجمع 2) - راجع به تاریخ وفات وی سالهای 1020 و 1122 را نیز مؤلفین تذکره ها ضبط کرده اند، برای ) ( الفصحا چ مصفا ج 4 ص 101 مطالعهء شرح مبسوط رجوع به آتشکدهء آذر چ دکتر سادات ناصری ج 2 حاشیهء ص 715 شود.