نصر سامانی

[نَ رِ] (اِخ) (امیر) ابن احمدبن اسماعیل، ملقب به امیرسعید و مکنی به ابوالحسن و مشهور به امیر نصر سامانی، وی سومین و معروفترین سلاطین سامانی است، به سال 293 ه ق در بخارا تولد یافت( 1)و پس از پدرش احمد که در سال ششم سلطنت به دست غلامان خویش کشته شد - به سال 301 ه ق - در سن هشت سالگی به شاهی نشست( 2) و مدت سی سال حکمرانی کرد، در عهد امارت او منصوربن اسحاق سامانی در خراسان دعوی امیری کرد و مغلوب گشت و نیز ماکان کاکی سردار دیلمی که به تصرف خراسان تاخته بود کشته گشت( 3) در پایان سلطنت و عمر امیر نصر مورخان اختلاف کرده اند، گروهی مرگ او را به سال 4) بر اثر مرض سل نوشته اند و گروهی آورده اند که چون امیرنصر مذهب اسماعیلی پذیرفته بود امرای سپاه با او به ) 330 یا 331 مخالفت برخاستند و فرزندش نوح را به امارت نشاندند و امیرنصر را زندانی کردند و وی در سال 331 در زندان وفات یافت امیرنصر به اتفاق مورخان پادشاهی دانش پرور بود، ابوالفضل بلعمی و جیهانی و مصعبی وزارت او داشتند، و رودکی معاصر و مداح وی بود ابن اثیر مدت حکمرانی او را سی سال و 33 روز و طول عمرش را 38 سال ثبت کرده است رجوع به تاریخ گزیده ص 389 و الاعلام زرکلی ج 8 ص 338 و مقدمهء ابن خلدون ج 4 ص 336 و الکامل ابن اثیر ج 8 ص 130 و حمزه ص 150 و ابن الوردی ج 1 ص 275 و عتبی ج 1 ص 349 و شذرات الذهب ج 2 ص 331 و تاریخ مختصرالدول ص 287 و لباب الالباب ج 1 ص 523 شود ( 1) - مؤلف حدود العالم مسقط الرأس وی را ختلام بخارا ذکر کرده است رجوع به حدود العالم چ دانشگاه ص 114 شود 2) - تمامت غلامان را که قصد پدرش کرده بودند به قصاص بکشت و در عدل و داد کوشید و خیرات بسیار کرد (تاریخ گزیده ) 3) - امیر نصر اسفهسالار خود امیرعلی محتاج را با لشکری گران به جنگ او [ ماکان ] نامزد کرد برفت و ماکان ) ( ص 379 کاکی را بکشت و سپاهش منهزم گردانید، کاتب را گفت حال ماکان به لفظی اندک و معنی بسیار به خدمت امیر عرض کند - (4) ( کاتب بنوشت: اما ماکان صار کاسمه و این حال در سنهء سبع و عشرین و ثلاثمائهء [ 327 ] بود (تاریخ گزیده ص 380 حمدالله مستوفی آرد: امیرنصر مدت سی و سه سال و دو ماه [ ن ل: سی سال ] حکم کرد و در ثانی عشر رمضان سنهء ثلاثین و ثلاثمائه درگذشت [ ن ل: کشته شد ] (تاریخ گزیده ص 381 ) ابن اثیر در ذیل حوادث سنهء 331 آرد: فی هذه السنه توفی السعید نصربن احمدبن اسماعیل صاحب خراسان و ماوراءالنهر فی رجب، و کان مرضه سل، فبقی مریضاً ثلاثه عشر شهراً نیز رجوع به تاریخ گزیده حاشیهء ص 381 شود ابن خلکان نیز وفات وی را به سال 330 دانسته است رجوع به وفیات الاعیان ابن خلکان ذیل ترجمهء محمد بن زکریای رازی شود.