نصر

[نَ] (اِخ) ابن احمدبن اسدبن سامان خدا، وی به سال 250 ه ق به جانشینی پدرش به حکومت فرغانه و سمرقند منصوب گشت و در سال 266 به فرمان المعتضد خلیقهء عباسی به امارت سرتاسر ماوراءالنهر رسید و در سال 279 درگذشت و برادرش اسماعیل بن احمد سامانی جانشین وی گشت( 1) (از تاریخ ادبیات در ایران، دکتر صفا، ج 1 ص 204 و 205 ) مؤسس دولت سامانیان در ماوراءالنهر است، اصل وی از خراسان است، از خاندان ایرانی معروفی که نسبت به ساسانیان می رساندند، جد بزرگ وی سامان در خدمت ابومسلم خراسانی بود و پس از سامان پسرش اسد جانشین او شد و در عهد خلافت هارون الرشید درگذشت، اسد را چهار پسر بود به نام های احمد و نوح و یحیی و الیاس احمد به حکومت فرغانه رسید و نوح بر سمرقند و یحیی بر چاچ و اشروسنه و الیاس بر هرات امارت یافتند احمد خوش رفتارترین برادران بود و چون به سال 250 در فرغانه درگذشت، هفت پسر از او باقی ماند که از آن جمله نصر به جانشینی پدر فرمانروای سمرقند و چاچ و فرغانه شد و خلیفهء عباسی المعتمد بالله امارت او را بر ماوراءالنهر به سال 261 تأیید کرد بخارا و غزنه هم به قلمرو او افزوده گشت وی پادشاهی بخرد و متدین و ادیب و شاعر بود (از اعلام زرکلی ج 8 ص 337 ) و نیز رجوع به مقدمهء ابن خلدون ج 4 ص 333 و الکامل ابن اثیر ج 7 ص 151 و النجوم الزاهره ج 3 ص 83 و تاریخ گزیده ص 377 شود ( 1) - اسدبن سامان را در عهد مأمون خلیفه حرمتی پیدا شد و طاهر ذوالیمینین او را کارها فرمود، بعد از او مأمون خلیفه پسرانش را به ولایات امارت داد: سمرقند به نوح بن اسد و فرغانه به احمدبن اسد و اشناس به یحیی بن اسد و هرات به الیاس بن اسد ایشان مدتی مباشر اشغال این ولایات بودند تا در سنهء احدی و ستین و مأتین [ 261 ]، معتمد خلیفه تمامت ولایت به نصربن احمدبن اسدبن سامان داد و او ارشد آن قوم بود، برادرش اسماعیل از قِبَل او حاکم بخارا شد، بعد از مدتی مفسدان میان برادران خصومت انداختند، نصر به جنگ اسماعیل رفت، ظفر اسماعیل را بود اما برادر مهتر را دستبوس کرد و گفت تو همچنان مهتر و مخدومی، اگر بخارا برقرار به من ارزانی داری به کار آن قیام نمایم و الا به هرچه فرمائی مطیعم نصر خجل شد و برقرار کار بخارا را اسماعیل می ساخت و نصر حکومت ماوراءالنهر می کرد، تا در سنهء تسع و سبعین و مأتین [ 279 ] نصر درگذشت و ( تمامت کار بر اسماعیل بن احمدبن سامان قرار گرفت (از تاریخ گزیده ص 377.