نسی ء

[نَ] (ع اِمص) تأخیر (اقرب الموارد) (ناظم الاطباء) (منتهی الارب ||) به نسیه فروختن( 1) (منتهی الارب) نسیه فروشی (|| ص) شیر رقیق پرآب (از اقرب الموارد) شیر با آب آمیخته (مهذب الاسماء) شیر پرآب (از المنجد) شیر تنک بسیارآب (ناظم الاطباء) (منتهی الارب ||) زنی که گمان حمل بر وی کنند (ناظم الاطباء ||) ماهی که اعراب جاهلی آن را به تأخیر می افکندند (از اقرب الموارد) نسی ء [ بر وزن فعیل ] در لغت به معنی تأخیر است برخی گفته اند به معنی افزایش باشد و تازیان این لفظ را در مورد ماه کبیسه اطلاق کنند و توضیح آن، آن است که چون تازیان خوش داشتند که موسم حج و اداء مناسک آن پیوسته لایتغیر و همه ساله در فصلی باشد که هوا معتدل و میوه جات فراوان و وسایل آسایش در سفر حج فراهم بود تا کمتر رنجی نبرده باشند، و چنین فصلی هم جز پایان تابستان و آغاز اعتدال خریفی برای منظور خویش نیافتند خطیب حاج در موسم حج هنگامی که تازیان در خانهء خدا از هر کرانه بدانجا گرد آمده بودند بر منبر شد و پس از اداء حمد و ثناء الهی خطبه انشاء کرد و در آخر خطبه اعلام داشت که برای منظور شما در عدم تغییر موسم حج از حیث فصل در نظر گرفته ام در این سال ماهی بر ماههای سال بیفزایم و سپس در رأس هر سه سال نیز ماهی در آن سال علاوه کنم تا بدین وسیله پیوسته موسم حج در ادوار مختلفه با فصلی که مقصود شما می باشد مصادف واقع شود و چون بدین نحو عمل شود، در هر سی وشش سال قمری دوازده ماه قمری افزوده گردد و ماه زائد را نسی ء نامیدند، زیرا در پایان سال واقع می شد برخی گفته اند در بیست وچهار سال دوازده ماه می افزودند و این است دور نسی ء مشهور بین اعراب جاهلیت، و این طریقه برای حصول مقصود تازیان سهلتر و نزدیکتر بود، زیرا ماه ذوالحجه همواره در فصل منظور تازیان واقع می شد، چه تفاوت بین سالهای شمسی و قمری علی التقریب ده روز است در هر سالی و در طول مدت سه سال ماهی به دست آید، نه در دو سال برخی دیگر گفته اند در طول مدت نوزده سال قمری هفت ماه قمری می افزودند تا این که نوزده سال شمسی به دست می آید بدین طریق که در سال دوم یک ماه و در سال پنجم ماهی دیگر می افزودند، به ترتیب چنانکه یهود می کردند، جز این که یهود ماه ششم را فقط مکرر می ساختند، ولی تازیان ماه زائد را به دور می انداختند « بهزیجوج » بر جمیع ماهها و نخستین کسی که این منظور را عملی کرد مردی از بنی کنانه به نام نعیم بن ثعلبه و یا به نام عامربن الظرب یکی از هوشمندان تازیان بود و چون دو یا سه سال می گذشت خطیب آنان بر فراز منبر می شد و می گفت ما قرار دادیم نام ماه فلان از (9/ این سال را برای مابعدش هکذا یستفاد من شرح التذکره و التفسیر الکبیر فی قوله تعالی: انما النسی ء زیاده فی الکفر (قرآن 37 (از کشاف اصطلاحات الفنون) ( 1) - اسم مصدر است (منتهی الارب).