نسر

[نَ سَ] (اِ) نسار (برهان قاطع) (آنندراج) (فرهنگ نظام) (ناظم الاطباء) مخفف نسار است (حاشیهء برهان قاطع چ معین) نسا (آنندراج) (فرهنگ نظام) و آن جائی است از کوهستان و غیره که آفتاب کمتر در آن تابد (برهان قاطع) جائی که آفتاب نتابد (آنندراج) زمینی که بر آن آفتاب نتابد یا بسیار کم تابد (فرهنگ نظام)( 1) جائی را گویند از کوهستان و جز آن که هرگز آفتاب در آنجا نتابد و آن را نسا و نسار و نسرم نیز نامند (جهانگیری) جائی که آفتاب نتابد (انجمن آرا ||) سمت جنوبی خانه (یادداشت مؤلف) نسار در بشرویه، نسر جای سرد را گویند و ایوان تابستانی رو به شمال را نسار گویند و در محاوره استعمال کنند: برو به سمت نسر، یعنی برو به سمت شمال (فروزانفر، از حاشیهء صحاح الفرس چ طاعتی ص 117 ||) سایبانی که بر سر کوه از چوب و علف سازند (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) سایبان که بر سر کوه از چوب خاشاک سازند (آنندراج) (از اوبهی) (انجمن آرا) مخفف نسار است (حاشیهء برهان قاطع چ معین) سایه گاه (صحاح الفرس) (فرهنگ اسدی ص 135 ) به معنی سایبان به کسر و صاحب فرهنگان آورده اند که سایبانی » اول [ نِ سَ ] هم گفته اند (برهان قاطع) مؤلف فرهنگ نظام آرد: جهانگیری گوید شمس فخری راست : ملک در تاب آفتاب ستم سازد از عدل « باشد بر سر چوب کرده که از چوب و خس و خاشاک ترتیب دهند تو همیشه نسر شاعر گوید( 2) : دور ماند از قرین و خویش و تبار نسری ساخت بر سر کهسار بسیاری از فرهنگ نویس های پیش از جهانگیری معنی دوم نسر را سایهء کلاه نوشته اند و جهانگیری تشریح معنی سایهء کلاه را نسبت به آنها داده صحاح الفرس، شاعر را رودکی نوشته و مصراع دوم را طوری دیگر نقل کرده و شعر را شاهد برای نسر به معنی کرکس عربی قرار داده و عبارتش نسر سایه باشد و نسر به لفظ عرب کرکس باشد رودکی گفت : دور گشت از دیار خویش و تبار نسر می ساخت بر سر » : این است یعنی آن شخص مانند کرکس بود که با کوهسار می ساخت (از فرهنگ نظام ||) سایه (از برهان قاطع) (ناظم الاطباء) « کهسار مطلق سایه را گویند عموماً و سایهء کوه را خصوصاً و به معنی سایهء کلاه هم به نظر آمده است (برهان قاطع) سایهء کوه سایهء کلاه (ناظم الاطباء) مخفف نسار است (حاشیهء برهان قاطع چ معین ||) به معنی سرما خوردن از زیاد نشستن در سایه هم هست (فرهنگ نظام) ( 1) - در تکلم خراسان این لفظ هست (فرهنگ نظام) ( 2) - رجوع به صحاح الفرس چ طاعتی ص 117 شود.