نرسی

[نَ]( 1) (اِخ) در اوستا: نَئی ریوسَن(گَ)هه( 2)، پارسی میانه: نرساه( 3)، فرشته و ایزدی است نظیر جبرئیل حامل وحی، و او پیک 4) همین کلمه است که در فارسی تبدیل به نرسی شده است (از حاشیهء برهان قاطع چ )« نئی ریوسنگ » : اهورمزداست در پهلوی معین ||) نام پسر گودرز است و او از اشکانیان بود (برهان قاطع) نرسی پسر شاهپور اول در زمان وهرام [ بهرام سوم ]طغیان کرد و غالب شد (کریستنسن از حاشیهء برهان قاطع چ معین ||) نرسی پادشاه ساسانی بود که در روایات ملی ما به عهد اشکانی منتقل شده (ایران باستان از حاشیهء برهان قاطع چ معین) فردوسی آرد : دگر بود گودرز از اشکانیان چو بیژن که بود از نژاد کیان چو نرسی و چون اورمزد بزرگ چو آرش که بد نامداری سترگ و محمد بن جریر طبری (تاریخ الامم و الملوک جزء 2 ص 11 ) از او به نام نرسی الاشغانی یاد کرده وی را هفتمین شاهان اشکانی دانسته و مدت سلطنتش را 40 سال نوشته و مسعودی (در مروج الذهب ج 2) نرسی بن بیزن [ بیژن ] را ششمین شاهان اشکانی دانسته با ذکر چهل سال سلطنت، ابوریحان بیرونی در آثارالباقیه (ص 113 ) نیز ششمین شاه اشکانی را نرسی بن بهرام نوشته و مرحوم پیرنیا در ایران باستان (ص 2542 ) پس از نقل روایات مورخان به هرحال از 9 نفری که فردوسی ذکر کرده، فقط پنج نفرشان با تاریخ واقعی اشکانیان » : اسلامی و غیره و نقل اشعار فردوسی آرد مطابقت دارند: اشک، گودرز، آرش [ ارشک ]، اردوان، اردوان بزرگ باقی یا پادشاه نبوده اند [ بیژن ] یا از دورهء ساسانی به این نرسی بن بهرام بن بهرام » : 2581 شود ابن البلخی آرد - رجوع به ایران باستان صص 2540 « دوره انتقال یافته اند: شاپور، هرمز، نرسی بن هرمز، هفتمین ساسانیان و برادر بهرام سومین است، و چون بهرام سوم کناره شد و فرزندی نداشت پادشاهی به برادرش نرسی رسید و در فرزندان او بماند، تا آخر عمر ایشان او سیرتی نیکو و خوب داشت و در روزگار او مردم در امن و راحت بودند و از وی از فارسنامهء ابن بلخی ص 21 ) « اثری معروف نماند و مدت ملک او هفت سال و نیم بود و مقام به جندیسابور داشت در پادشاهی و 66 ) بهرام دوم در سال 293 م درگذشت و پسرش بهرام جانشین او شد ولی چهار ماه بیشتر پادشاهی نکرد زیرا به دست یکی از پسران شاپور اول به نام نرسی از سلطنت خلع گردید نرسی به ارمنستان حمله کرد و پادشاه این کشور را که تیرداد نام داشت از ارمنستان بیرون راند و بدین جهت باز بین ایران و روم نایرهء جنگ برافروخته شد در این جنگ فرماندهی قوای روم به عهدهء گالریوس والریوس ماکسیمیانوس امپراطور روم که مرد سفاک و مقتدری بود واگذار گردیده بود نرسی از رومیان شکست سختی خورد و زنش نیز اسیر شد این پادشاه مجبور گردید در سال 298 م با رومیان صلح نماید و به موجب آن قسمتی از ارمنستان صغیر را به آنان واگذار کرده از کلیهء ادعاهای خود در مورد بقیهء خاک این کشور صرف نظر کند این صلح 40 سال بین دو کشور 351 ) پس از وفات وهرام دوم در سنهء 293 م - دوام یافت (از مقالهء تقی زاده در کتاب ایرانشهر چ یونسکو تهران ج 1 صص 350 پسرش وهرام سوم به تخت نشست اما سلطنتش بیش از چهار ماه دوام نیافت، نرسه پسر شاهپور اول که عم پدر این پادشاه جوان بود طغیان کرد و غالب شد( 5) نرسی کیفیت تاجگذاری و سلطنت خدادادهء خود را بر تخته سنگ نقش رستم حجاری کرده است در جنگی که بین نرسی و رومیان اتفاق افتاد نرسی را بخت یاری نکرد و گالریوس فرمانده رومی او را مغلوب ساخت (از ایران در Nairyo- - ( 1) - به ضم اول هم به نظر آمده (برهان قاطع) ( 2 ) (259- زمان ساسانیان تألیف کریستن سن صص 257 موضوع کتیبهء بزرگ نرسه در پایکولی ذکر این قضیه است ممکن - (san(g)ha (3) - Narsah (4) - Nairyosang (5 است وهرام سوم پس از سال 293 م در بعضی از قسمت های شرقی ایران به شاهی باقی مانده باشد (ایران در زمان ساسانیان ص (257.