نخستین

[نُ خُ / نَ خُ] (ص نسبی) اولین (برهان قاطع) (ناظم الاطباء) اول پیشین (فرهنگ نظام) نخست اول (آنندراج) مقابل پسین اولی اولیه اولی : آن روز نخستین که ملک جامه ش پوشید بر کنگرهء کوشک بُدم من چو غلیواج ابوالعباس عباسی نخستین خدیوی که کشور گشود سر پادشاهان کیومرث بودفردوسی نخستین چو کاوس باآفرین کی آرش دوم بُد سوم کی پشینفردوسی نخستینِ خلقت پسینِ شمار توئی خویشتن را به بازی مدارفردوسی گویند نخستین سخن از نامهء پازند آن است که با مردم بداصل مپیوندلبیبی مرا ده ساقیا جام نخستین که من مخمورم و میلم به جام است منوچهری ز جانش خوشتر آمد عشق رامین چه خوش باشد به دل یار نخستین فخرالدین اسعد نباشد یار چون یار نخستین نه هر معشوق چون معشوق پیشین فخرالدین اسعد این نخستین خدمت است که فرزند تو را فرموده شد (تاریخ بیهقی ص 383 ) بای تکین هم نخستین غلام بود امیر محمود را (تاریخ بیهقی) زیرا که پل است خویشتن را در راه سفر خر نخستینناصرخسرو چون که رسد بر سرت آن ساده مرد گو ز قدمگاه نخستین بگردنظامی میان ما و شما عشق در ازل بوده ست هزار سال برآید همان نخستینیسعدی - صبح نخستین؛ صبح نخست صبح کاذب دم گرگ ذنب السرحان فجر کاذب بام بالا فجر اول : منم آن صبح نخستین که چو بگشایم لب خوش فروخندم و خندان شدنم نگذارند خاقانی از آن صبح نخستین بی فروغ است که لاف روشنی از وی دروغ استجامی - نخستین مایه؛ مادهء اولی - نور نخستین:نور نخستین شمار و صور پسین دان روح و جسد را به هم هوای صفاهان خاقانی دانش از نور نخستین است و چون صور پسین صورت انصاف در آخرزمان انگیخته خاقانی (|| ق) بار اول در آغاز در ابتدا اول دفعهء اول : بیاورد گنجی درم صدهزار ز گنجی که بود از پدر یادگار سه یک زآن نخستین به درویش داد پرستندگان را درم بیش دادفردوسی چو آئی به کاخ فریدون فرود نخستین ز هر دو پسر ده درودفردوسی نخستین که آتش ز جنبش دمید ز گرمیش پس خشکی آمد پدیدفردوسی نخستین ز تور اندرآمد بدی که برخاست زو فرهء ایزدیفردوسی نخستین پند خود گیر از تن خویش وگرنه نیست پندت جز که ترفند ناصرخسرو ز دست ناوک اندازان چشمت نخستین ضربتی بر جان می آید خاقانی (دیوان چ سجادی ص 598 ) نخستین به عتاب حجاب درآمدند و به شکوی و رسم نوحت و ندبت سخن بدانسوی گفتند (ترجمهء تاریخ یمینی ص 455 ) نخستین یافت باید چون بیابی چو گم کردی سوی جستن شتابیعطار || فَلَمّا (یادداشت مؤلف) چون آنگاه :نخستین که از پیغمبر فارغ شدند اسامه را به غزو فرستادند (مجمل التواریخ و القصص).