نخچوان

[نَ چُ / نَ چَ]( 1) (اِخ)( 2) نخجوان شهرکی است خرد [ از حدود آذربادگان ]خرم و با نعمت و مردم و خواسته و بازرگانان بسیار و از وی زیلوهای قالی و غیره و شلواربند و چوب بسیار خیزد (حدود العالم) شهری است از اقلیم پنجم به آذرآبادگان از بناهای نرسی بن بهرام ساسانی که نخچیروان لقب داشته و نخچیروان بمعنی شکاردوست و شکارکننده است و وی چنین بوده و آن شهر را به نام خود ساخته، و سابقاً آن شهر را نشوی می نامیده اند، و هندوشاه صاحب تجارب السلف که از اهل آنجا بوده است گفته: بار دیگر چنانکه می خواهم برسانم به خطهء نشوی (انجمن آرا) نقجوان (دمشقی) نشوی (دمشقی) (منتهی الارب)( 3) سرزمینی است فعلاً جزو اتحاد جماهیر شوروی دارای استقلال داخلی و از جنوب به ایران و از شمال و غرب به ارمنستان محدود است مساحت آن 2085 کیلومتر مربع و جمعیت آن در سال 1956 م بالغ بر 129000 تن بوده محصول آن پنبه، برنج، پارچه های ابریشمی و شراب است و دو کارخانهء پنبه پاک کنی دارد ساکنان آن از مردم آذربایجان ارمنستان و عده ای از اهالی روسیه اند نخچوان از دیرزمان جزو کشور ایران بوده است، در حملهء اعراب این منطقه به دست حبیب بن مسلمه در خلافت عثمان فتح شد، پس از رانده شدن اعراب از ایران مدتها سلجوقیان بر آن حکومت داشتند، بعد از مغول نیز حاکم این سرزمین تحت حمایت دولت ایران بود در سال 1828 م نخجوان نیز برطبق عهدنامهء ترکمانچای به دولت روسیه واگذار شد : که تا جایگه یافتی نخچوان بدین شاه شد بخت پیرت جواناسدی صور و عکه در امان امرت چون ارمن و نخچوان ببینمخاقانی ( 1) - آنندراج به ضمتین [ نُ چُ ] و به ضم سوم [ نَ جُ ] نیز ضبط شده است در فرهنگهای دیگر به فتح اول و سوم « ج» آورده است در منتهی الارب و ناظم الاطبا، با دائره المعارف اسلام، » Nasawa و نخجوان)، همنام و همریشهء نساوه ) Nakhicewan = Nakhcuwan - ( [ نَ جَ ] ( 2 ذکر شده این شهر به زمان V، در بطلمیوس 12 Naxouana شهری در شمال رود ارس، نام شهر « ذیل نخشب به قلم مینورسکی است « نخستین مرکز » عثمان به دست حبیب بن مسلمه فتح شد (حاشیهء معین بر برهان قاطع) ( 3) - نخجوان در لغت ارمنی بمعنی وجه تسمیهء این شهر به نخجوان به روایتی که در میان مردمان شیوع دارد، این است که پس از فرونشستن جوشش طوفان کشتی حضرت نوح علی نبیناوعلیه السلام در کوه آرارات، آن حضرت نخستین جای که مسکن نمود همین شهر بود که بدان سبب بنام نخچوان که بمعنی مرکز نخستین باشد، یاد شده، به تدریج آبادی گرفت میگویند وفات حضرت نوح نیز در این سرزمین به وقوع پیوست، قبر مبارکش حالا در حوالی شهر مذکور در موقع کهنه قلعه نام محل زیارت خاص و عام فریقین ارمنی و اسلام است شهر نخجوان از مضافات قفقاز و در سرحد ایران و روس در سمت شمالی رودخانهء ارس واقع است، و در حوالی کوه آرارات که همیشه ذروهء آن با برف مالامال است، واقع شده، مزار اصحاب کهف نیز در آن حوالی است، لهذا منظرهء آن خالی از روح و طراوت نبوده هوایش نیز بد نیست (از آنندراج).