نای

(اِخ)( 1) نام قلعه ای است (جهانگیری) دزی بود که مسعود در آنجا دربند بود (فرهنگ خطی) نام قلعه ای که مسعودسعد در آن قلعه محبوس بوده (برهان قاطع) : تا ببینی که به یک سال کند پر ز دینار و درم قلعهء نایفرخی ز تاج شاهان پر کن حصار شادخ را چو شاه شرق ز گنج ملوک قلعهء نای فرخی قلعهء نای سومین زندان مسعودسعد است و در آن سه سال زندانی بوده است و حبسیات او در وصف نای و رنج زندان از شاهکارهای شعر فارسی است، از جمله : چون نای بینوایم از این نای بینوا شادی ندید هیچکس از نای بینوا مسعودسعد ( 1) - رشیدیاسمی در مقدمهء دیوان مسعودسعد آرد: مشهورترین محبس مسعود قلعهء نای است علت این امر یکی شهرت فوق العادهء قلعهء نای است که زندان سیاسی بوده و پادشاه زادگان را در آنجا نگاه میداشته اند مکان قلعهء نای از روی کتب قدیم معلوم نمی شود، وفائی و صاحب برهان گفته اند نای در هندوستان است نظامی عروضی گوید در وجیرستان است، لکن وجیرستان معلوم نشد کجاست حمدالله مستوفی در نزهه القلوب در فصل ربع مرو شاهجان آن را ذکر پسر زنبیل » نموده، ولی فقط گوید قلعهء نای محبس مسعودسعد است در تاریخ سیستان در ضمن احوال یعقوب لیث آمده است روز شنبه پنج روز مانده از ربیع الاول سنهء ثمان و خمسین و مأتین ( 258 ) به زابلستان رسید پسر یعقوب [ ظ پسر زنبیل ]به قلعهء و در تاریخ زین الاخبار هم در ضمن تعداد قلاع اسم نای لامان ذکر شده است، ابوالفرج رونی « نای لامان برسید و حصار گرفت در زریر شیبانی نام این قلعه را ذکر کرده است که حاکی از دوری آن از هندوستان تواند بود : صَهیلِ تازی کوشای او به قلعهء نای حَنینِ بُختی دوشای او به قلعهء نای (مقدمهء دیوان مسعودسعد چ رشیدیاسمی ص کد).