ناظم الدوله

[ظِ مُدْ دَ لَ] (اِخ) لقب میرزا ملکم خان بن میرزا یعقوب ارمنی اصفهانی است وی به سال 1249 ه ق در اصفهان تولد یافت( 1) و پس از تحصیلات مقدماتی در اصفهان، به اروپا رفت و در پاریس به آموختن ریاضی و حقوق پرداخت و چون به ایران بازگشت با سمت مترجمی به دربار ناصرالدین شاه قاجار راه یافت و از جمع درباریان شد وی چندین بار به شغل سفارت از طرف ناصرالدین شاه به ممالک اروپا رفت و به روایت آقای دبستانی کرمانی( 2) به سال 1326 ه ق با سمت سفارت ایران در ایتالیا درگذشت او از سیاستمداران فاضل و روشنفکر ایران بود، و بعضی اعمال عجیبه ناشی از تسلط بر علوم غریبه بدو نسبت داده اند( 3)، در دوران سلطنت ناصرالدین شاه، چون از طرفداران آزادی و نشر تمدن غربی بود از مقامات سیاسی معزول گردید و پس از انقلاب مشروطیت باز به امور دولتی اشتغال جست، وی از طرفداران جدی تغییر خط فارسی بود و عقیده داشت که چون اعراب به صورت حروف و در داخل کلمات فارسی گذاشته نمی شود یک کلمه ممکن است به چندین قسم خوانده شود و این عیب کار آموختن خط فارسی را مشکل می کند، به عقیدهء وی یکی از علل اساسی عقب ماندگی ممالک اسلامی و به خصوص ایران، رسم الخط مردم این ممالک است، لذا خود خطی تازه اختراع کرد و به سال 1303 ه ق در مقدمهء گلستان سعدی که با خط ابداعی خویش چاپ شده و نمونه ای « رسم الخط جدید ملکم » به چاپ رسانید موضوع تغییر خط را مورد بحث قرار داد الفبای ابداعی وی به نام از آن در کتابخانهء مدرسهء عالی سپه سالار هم اکنون موجود است از آثار و تألیفات ناظم الدوله ملکم خان مجموعه ای به نام به سال 1325 ه ق در تهران به چاپ رسیده است، مجموعهء کلیات ملکم مشتمل است بر رسالات: حرف غریب، « کلیات ملکم » رسالهء غیبیه، رفیق و وزیر، شیخ و وزیر، پولتیک های دولتی، تنظیم لشکر و مجلس اداره، سیاحی گوید، توفیق امانت و رسالهء در حیات خود ملکم خان و به وسیلهء او « قانون » اصول آدمیت و اصول مذهب ایرانیان گذشته از اینها، مجموعهء مقالاتی نیز به نام 68 ) مرحوم ناظم الاسلام کرمانی در تاریخ - به چاپ رسیده است (از فهرست کتابخانهء مدرسه عالی سپه سالار ج 2 صص 66 در اوایل سلطنت ناصرالدین شاه وی مجلسی در تهران تشکیل داد و نامش را » : بیداری ایرانیان در گزارش احوال ناظم الدوله، آرد فراموش خانه گذاشت و خواست به توسط این مجلس اتحاد کاملی بین ارباب حل و عقد اندازد و نفاقی را که میان ملت و دولت و بین درباریان بود مرتفع سازد بلکه بدین بهانه شروع در اصلاحات نماید لیکن افسوس که خوش درخشید ولی دولت مستعجل رجوع به تاریخ بیداری ایرانیان ص 118 و سبک شناسی بهار ج 3 و فهرست کتابخانهء مدرسه عالی سپه سالار ج 2 ص 66 و « بود سیاستگران دورهء قاجار ص 127 و مجلهء یغما سال 5 ص 415 شود ( 1) - پدرش از ارامنهء مقیم اصفهان بود و دین اسلام پذیرفته از علم سیمیا و شعبده » - (3) 2) - در فهرست کتابخانهء مدرسهء عالی سپه سالار ج 2 ص 61 ) ( بود (تاریخ بیداری ایرانیان ص 118 بی اطلاع نبود، یکی از دوستانش میرزا ملکم خان، ناصرالدین شاه را که طفلی بود مایل به این بازیها دید، خواست او را مشغول « سازد به این امور عجیبه و غریبه و ضمناً مقاصد خود را اجراء دارد که دست طبیعت به سینهء او زد و او را به ممالک بعیده انداخت ( (از تاریخ بیداری ایرانیان ص 120.