نارون

[نارْ وَ] (اِ) ناروان (برهان قاطع) درختی است بغایت خوش اندام و پربرگ و سایه دار (غیاث اللغات) (از جهانگیری) درخت [نارْ وَ] (اِ) ناروان (برهان قاطع) درختی است بغایت خوش اندام و پربرگ و سایه دار (غیاث اللغات) (از جهانگیری) درخت بسیارسایه است، همیشه جوان، به زمستان و تابستان یکی باشد، برگش به برگبید مانند است (نزهه القلوب) درختی است سخت راست بالا و پیشه وران از چوب آن دست افزار و آلات سازند (صحاح الفرس) (از اوبهی) و باشد که قامت خوبان را به سبب تناسب و راستی بدان تشبیه کنند (صحاح الفرس) بشکال شجره البق دردار (بحر الجواهر) دارون ناروان ناروند پشه غال پشه ( دار پشه خانه سده سدق آغال پشه سارخکدار سارشکدار ناژبن بوقیصا خوش سایه سایه خوش نشم الاسود سیاهدرخت( 1 : همیشه تا ز درخت سمن نروید گل برون نیاید از شاخ نارون نارنگفرخی همی تا چو قمری بنالد ز سرو نوا برکشد بلبل از نارونفرخی سندس رومی در نارونان پوشانند خرمن مینا بر بیدبنان افشانندمنوچهری بر دم طاوس خواهی کرد نقشی خوبتر در بهشت عدن خواهی کشت شاخ نارون منوچهری در باغ بنوروز درم ریزان است بر نارونان لحن دل انگیزان استمنوچهری کله چون نارون پیشش نهادم به استغفار چون سرو ایستادمنظامی من میوه دار حکمتم از نفس ناطقه وایشان ز روح نامیه جز نارون نیند خاقانی اهل شروان چون نگریند از دریغ او که مرغ گر شنیدی بر فراز نارون بگریستیخاقانی آن چنان راستی که قد تو را به دعا شاخ نارون خواهدکمال اسماعیل - نارون بالا؛ راست بالا کشیده قامت : نارون بالا بتی بر نارون خورشید و ماه ناردان لب لعبتی در ناردان شهد و لبن سوزنی || گلنار پارسی (برهان) قسمی از انار که آن را گلنار فارسی گویند گلش کلان و صدبرگ باشد بغایت انبوهی و نهایت سرخی، در مقدار برابر گل سرخ (غیاث اللغات) : بتی که چون برخ و قامتش نگاه کنند گمان برند که گلنار بار نارون است امیر معزی (از شعوری ||) درخت انار (از برهان)( 2) رجوع به ناروُن شود : از سر شمشیر و از نوک قلم زاید هنر ای برادر همچو نور از نار و نار از نارون ناصرخسرو سهی سرو آن زمان شد در چمن مست که سیمین نار تو بر نارون رستنظامی حمایل دستها بر گردن یار درخت نارون پیچیده بر نارنظامی || ظاهراً در قدیم از چوب نارون تختهء تابوت و عماری می کرده اند و گویا در این شعر فردوسی بدان معنی باشد : بشستند و کردش ز دیبا کفن بجستند جائی بن نارون برفتند بیداردل درگران بریدند از او تخته های گران (یادداشت مؤلف ||) در بیت زیر مقصود آتش جشن سده است : پیچان درختی نام او نارون چون سرو زرین پرعقیق یمنفرخی ( 1) - و بیشتر پیوندکردهء آن را نارون و پیوندنشدهء آن را سیاه درخت خوانند با چوب محکم و برگهای دندانه دار انبوه (Urticacees) درختی از تیرهء گزنه ها Ulmus = (یادداشت مؤلف) نارون = ناروان و گلهای آن پیش از شکفتن برگها، شکفته دانه های بالدار آن پراکنده می شود (گل گلاب ص 270 از برهان قاطع چ معین حاشیهء ص 2096 ) سه نوع ازین درخت در ایران هست، به نامهای اوجا، نارون چتری، ملج رجوع شود به همین کلمات در لغت سه گونه از آن در جنگلهای Ulmus و از جنس Ulmaceaeo نارون درختی است از تیرهء » : نامه مؤلف جنگل شناسی آرد و در « اوجا » این گونه در ارتفاعات کم می روید، آن را در مازندران و گرگان U campestris شمال ایران می روید: 1- اوجا و در رامسر و شهسوار « لی » و « له » در لاهیجان و دیلمان و رودسر ،« سمت » یا « سَمَد » در گیلان و طوالش ،« قره آقاج » آستارا و تهران در مینودشت ،« مَلیج » در کتول و رامیان ،« مَلَچ » آن را در نور، کجور، کلارستاق و مازندران Umontana - میخوانند 2 « لو » جنگل نشینان این گونه U effusa - می خوانند 3 « لونگا » و در رامسر و شهسوار « لروت » در لاهیجان و دیلمان و رودسر ،« شلدار » را از گونه های دیگر بازنمی شناسند و نام جداگانه ای ندارد نارون چتری که در تهران و فلات ایران فراوانست پیوندی است که پیوند شده است نارون در خاکهای نرم و بارخیز می روید و بویژه در Udensa پایهء آن اوجا است و روی آن گونه ای به نام آب رفتهای کنار رودخانه ها فراوان است، ریشه های آن سطحی است، ریشه جوش هم می دهد در خاکهای بارخیز و نمناک خیلی بزرگ می شود و به 25 متر بلندی و بیش از یک متر قطر می رسد، ولی در خاکهای خشک کوچک می ماند، نارون روشنائی پسند است و جست می دهد چوب نارون سخت و خَمِش [ انحنا ]ناپذیر است و چوب برون آن ارزشی ندارد ولی چوب درون آن بخوبی چوب مازو شمرده می شود، در ساختن محور گاری کرجی، چوب زین، بشکه و برخی قطعات ماشین ها به کار می رود، از آن تراورس راه آهن نیز می سازند سوخت آن خوبست، از پوستش طناب می سازند، برای حصیربافی نیز به کار می 2) - از: نار (انار) + ون ) ( رود، برگش به خوراک دام می رسد، ارزش چوب ملچ کمتر از اوجاست (از جنگل شناسی ج 1 ص 210 درخت ]) (حاشیهء برهان قاطع چ معین) ]vana, van (اوستائی.