نابلس

[بُ لُ] (اِخ) شهر( 1) مشهور مستطیل شکل اندک پهنای فراوان آبی است میان دو کوه در سرزمین فلسطین( 2) بظاهر شهر کوهی است که گویند آدم در آنجا خدا را سجده کرده است و کوه کزیرم که سخت مورد اعتقاد یهودان است در آنجا واقع شده و یهود معتقدند که این کوه قربانگاه اسحاق است و نامش هم در توراه آمده است و سامری ها [ فرقه ای از یهودان ] در آنجا نماز می گزارند، در آن کوه از دل غاری چشمه ای جاری است که سامریون سخت به تعظیم و زیارت آن معتقدند و بهمین مناسبت عدهء سامری ها در این شهر زیاد است (معجم البلدان ج 8 ص 232 ) و آن [ نابلس ] مسکن طایفه ای سمره نام یهود بوده و بدون ضرورت کار و غیره در جای دیگر سکونت ننمایند( 3) و در آن شهر مسجدی است بزرگ که بزعم ایشان قدس و بیت المقدس عبارت از همان مسجد بوده و این بیت المقدس معروف را بی اصل و ملعون دانند بطوری که در موقع عبور از آن سنگی برداشته و بر آن زنند (ریحانه الادب ج 4 ص 139 از مراصد) شمارهء نفوس آن 16 هزار نفر است و از آن جمله هزار نفر یهود و نصاری و بقیه مسلمان می باشند (قاموس الاعلام) ( 1) - قصبه ای است مابین دو کوه عیبال و غرزیمک در 55 هزارگزی سمت شمالی بیت المقدس و یکصد و نود هزارگزی سمت جنوبی بیروت (از ریحانه الادب، بنقل از قاموس الاعلام) ( 2) - پیردانائی از اهل نابلس را پرسیدند که وجه تسمیهء نابلس چیست؟ گفت: در آن وادی مار عظیمی بسر می برد که مردم آن دیار آن را بلغت خویش لُس نامیده بودند، مردم دفع شر مار را به چاره گری برخاستند و آن را کشتند و نیش (دندان) او را جدا کردند و آوردند و بر دروازهء شهر آویختند و گفتند: هذا ناب لس، یعنی دندان مار، و کم کم بر اثر کثرت استعمال و متصل نوشتن آن بصورت امروزین (نابلس) درآمد و برآن شهر اطلاق شد (معجم البلدان) این شهر در قدیم از توابع فلسطین و نامش سجم بوده، تا بعد از استیلای سامری ها موسوم شده و نابلس « تازه شهر » یعنی « نئاپولیس » مرکز ایشان بوده و در عهد طوائف الملوک ماکدونی تعمیر و توسعه یافته و به نام امروزین محرف همان است (ریحانه الادب، از قاموس الاعلام) ( 3) - در آنجا طایفه ای از سامری ها بسر می برند که نسخه های قدیمی از اسفار خمسه نزد خود نگه داشته اند و آن را حفاظت می کنند چاه یعقوب و کوه جزیریم در آن نزدیکی است (از اعلام المنجد).