نا

(پیشوند) صورت دیگری از نَ و نه در کلمات: ناآمدن ناخوردن ناشنیدن نابحق نابکار نابجا و کلماتی همچون ناشده نافرستاده ناداده نادیده ناکرده نابسوده ناگفته نایافته ناکرد نافشانده : نادیده هیچ مشک و همه ساله مشکبوی ناکرده هیچ لعل و همه ساله لعل فامکسائی همی ناکرد باید پادشایی بزرگی جستن و فرمانروایی (ویس و رامین) ندیده کام جز تو مرد بر من « عبدوس را بر اثر وی بفرستادند و گفتند: چیز مهم دیگر است ناگفته مانده است » ( زمانه نافشانده گرد بر من(ویس و رامین تاریخ بیهقی) ای گل ) « من شمّتی از آن شنوده بودم بدانوقت که به نشابور بودم سعادت خدمت این دولت نایافته » ( (تاریخ بیهقی رنگین رخسار ترا نابسوده هیچ دست باغبانقطران ای ذات تو ناشده مصور اثبات تو عقل کرده باورناصرخسرو ورنه ابرم چرا که ناشده پیر بر جوانی خویش گریانمروحی ولوالجی ز راه دین توان آمد بصحرای نیاز، ار نی به معنی کی رسد مردم گذر ناکرده از اسما سنائی بس بس که شکایت تو ناکرده به است رورو که حکایت تو ناگفته نکوست ادیب صابر سعدیا تا کی این رحیل زنی عربی « لا» فارسی و « بی » محمل از پیش نافرستاده خود بیکبار از تو بستاند چرخ انصافهای ناداده سعدی (غزلیات قدیم ||) به معنی در کلمات ناامن نااصل ناباک ناپروا ناهنجار ناگزیر ناچیز نامتناهی و کلماتی همچون ناانصافی ناقوام ناامید ناتوان نادانشی نامرادی ناچیز ناگزیر ناچار : که نادانشی مردن جان بودفردوسی از آن ترسد دل من گاه و بیگاه که تو ناچار جویی جنگ بدخواه (ویس و رامین) تباهی به چیزی رسد ناگزیر که باشد به گوهر تباهی پذیراسدی جانت اثر است از خدای باقی ناچیز شدن مر ترا روا نیست ناصرخسرو همه همواره در خورشید پیوستند ناچاره بکل خویش پیوندد سرانجام هر اجزائی ناصرخسرو بودی قوام شرع و به پیری ز مرگ تاج با داغ و درد زیست در این دهر ناقوام خاقانی ای وصی آدم و کارم ز گردون ناتمام وی مسیح عالم و جانم ز گیتی ناتوان خاقانی چو غوغا کند بر دلم نامرادی من اندرحصار رضا میگریزمخاقانی ای پادشاه سایه ز درویش وا مگیر ناچار خوشه چین بود آنجا که خرمن است خاقانی ناچار هر که صاحب روی نکو بود هر جا که بگذرد همه چشمی بر او بود سعدی حافظ از مشرب قسمت گله ناانصافیست طبع چون آب و غزلهای روان ما را بس حافظ ناامیدم مکن از سابقهء روز الست تو چه دانی که پس پرده که خوب است و که زشت حافظ || به معنی غیر و عکس و مقابل، در ترکیب هایی همچون: ناآزموده ناممکن نابیوسان نانجیب نامطبوع نامناسب نابینا ناجوانمرد نامیسر نابالغ نامفهوم نامعلوم نامرئی نامشهور ناپارسا نامقدور و کلماتی همچون نااهل نادلگشا ناکردنی نازردنی نامرد ناشیرین نانیک خو نامستقیم نامبارک ناکس ناهستی : بپرهیز از هرچه ناکردنیست میازار آن را که نازردنیستفردوسی بگو ای بدگمان بی وفا، زه تو کردی بر کمان ناکسی زه (ویس و رامین) نیکخو بودی شدی نانیکخو مهربان بودی شدی نامهربانقطران بدل کرده جهان سفله هستی را به ناهستی فرومانده بدین کار اندرون گردون چو شیدائی ناصرخسرو ترشی های چرخ ناشیرین کند کرده ست تیزدندانمروحی ولوالجی تا به نااهلان نگوئی سرّ وحدت هین و هین تا ز ناجنسان نجوئی برگ سلوت هان و هان خاقانی خواهی که در خورنگه دولت کنی مقام بگذر از این خرابهء نادلگشای خاک خاقانی نامردم ار ز جعفر برمک چو یادم آید هر فضله ای از آنها چون جعفری ندارم خاقانی ای طبیبان غلط گوی چه گویم که شما نامبارک دم و ناساز دوائید همهخاقانی شنیدم که نابالغی روزه داشتسعدی دل چو کانون و دیده چون آتش کار نامستقیم و حال سقیمعطاءناکوک (|| پسوند) بصورت پساوند به آخر بعض صفات می آید و افادهء معنی بهر و قسمت و جانب و سوی و طرف و کرانه میکند (یادداشت مؤلف) نا = نای پسوندی است که برای ساختن اسم معنی (حاصل است: از تیز، تیزنا (تیزنای)، تیزی و از دراز، درازنا (درازنای)، درازی از فراخ، فراخنا « ی» مصدر) بکار رود و به معنی پسوند (فراخنای)، فراخی از تنگ، تنگنا (تنگنای)، تنگی (حاشیهء برهان چ معین ص 286 ) و پهنا و گردنا : پاکا، منزّها، تو نهادی به صنع خویش در گردنای چرخ سکون و بقای خاک خاقانی توکل سرا هست چون نخل خانه که الاّ درش تنگنائی نبینمخاقانی آمد از تنگنای غار برون گشت جویای راه و راهنموننظامی برآنم کزین ره بدین تنگنای به خشنودی تو زنم دست و پاینظامی شنیدم که در تنگنائی شتر بیفتاد و بشکست صندوق در سعدی (بوستان) به تو حاصلی ندارد غم روزگار گفتن که شبی ندیده باشی به درازنای سالی سعدی درازنای شب از چشم دردمندان پرس نه هر چه پیش تو سهل است سهل پنداری سعدی (طیبات) بکش چنانکه توانی که بی مشاهده ات فراخنای جهان بر وجود ما تنگ است سعدی (کلیات چ مصفا ص 373 ) شود خالی ز برف و زاغ پهنای زمین یکسر ز برف و زاغ چون گردد عیان از آسمان لکلک علی شطرنجی || مزید مؤخر امکنه است: بدیانا جرمانا جحزنا جرنا اسفونا خونا کرحانا دنا بصنا کزنا دُهُنّا اوانا بَوَنّا (یادداشت مؤلف).