اذاراقی

[اَ] (اِ)(1) اَداراقی. اَزاراقی. کلمهء سریانی است و بفارسی کچوله گویند و در تنکابن و مازندران کلاج دارو نامند. بیخیست مدور و پهن و بسیار تلخ، و خشک او بغایت صلب، بعد از آنکه در آب خیسانیده پوست او را گرفته باشند بسوهان ریزه باید کرد، برگش از برگ بنفشه سبزتر و سطبرتر و گلش مثل بنفشه و در غایت سرخی و ساقش از ساق بنفشه سطبرتر و سرخ و در آخر سیم گرم و خشک و سمّ حیوانات دُم دار و بالخاصیه مبدل مزاج بسیار سرد است بمزاج طبیعی بدون احتراق خلط و جهت فالج و درد کمر و امراض باردهء عصبانی مجرب است و ضماد او جهت کلف و جرب و قوبا و عرق النساء و مفاصل و امراض بارده مفید و مشوش ذهن و مصلحش شکر و ادویهء خوشبو و قدر شربتش از یک دانگ تا دو دانگ و یک مثقال او کشنده است و در کتب هند از خواص او بسیار ذکر کرده اند و چون بصحت نپیوسته بود ذکر ننموده و حقیر معجونی از او ترکیب نموده در دستور ثانی مذکور است و در رفع فالج و استرخا و دردهای بارد مجرب و بیعدیل است. (تحفهء حکیم مؤمن). بعضی گویند این لغت یونانیست و بعضی دیگر گویند رومیست و آن دوائی باشد که بفارسی کچله(2)گویند و از جملهء سموم است خصوص گرگ و سگ را در حال میکشد و در عربی خانق الکلب و قاتل الکلب گویند. (برهان قاطع). و شیخ داود ضریر انطاکی گوید: تلخص عندی أنه مجهول لان الشیخ یقول ان شجره کالکبر له ثمر فی غلاف و قال بعضهم اَغفله فی المقالات و قال قوم ذکره فیها کزبدالبحر(3) و قیل شی ء أزرق یلصق بالقصب بارد یابس فی الثالثه و قیل حار سمّی یحلل طلاء و یسکن الاوجاع المزمنه. (تذکرهء انطاکی جزء اول ص 41)(4). رجوع به جوزالقی شود.
(1) - Strychnos. جوزالقی.
(2) - Nux Vomica. Noix
vomique
(3) - در قانون ابوعلی چ طهران سال 1295 و 1296 ص160 آمده: اذاراقی. الماهیه، هو نوع من زبدالبحر یکون جامداً لاصقا بالحلفا والقصب و هذا دواء حار و لایشرب لحدته بل یستعمل طلاء بعد کسر حدته. الطبع حارّ جداً.
(4) - در قانون ابوعلی چ طهران سال 1295 و 1296 ص 160 آمده: اذاراقی. الماهیه، هونوع من زبدالبحر یکون جامداً لاصقا بالحلفا والقصب و هذا دواء حار ولایشرب لحدته بل یستعمل طلاء بعد کسر حدته. الطبع حارّ جداً.